Υβρίδια και τερατόμορφα όντα στην ελληνική μυθολογία (2): Άρπυιες (του Κων/νου Αθ. Οικονόμου)

ΥΒΡΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΕΡΑΤΟΜΟΡΦΑ ΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 2.

Άρπυιες

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου

Οι Άρπυιες της ελληνικής Μυθολογίας ήταν θηλυκά τέρατα, κόρες του Θαύμαντα και της θαλάσσιας Νύμφης ή Νηρηίδας, Ηλέκτρας. Αδελφή των Άρπυιων ήταν η Ίριδα, αγγελιαφόρος των θεών του Ολύμπου. Το όνομα ετυμολογείται ως προερχόμενο από τις λέξεις άρπαξ, αρπαγή, αρπάζω [αυτό δικαιολογεί και το πνεύμα της δασείας που έπαιρνε η λέξη στο πολυτονικό σύστημα]. Συχνά οι Άρπυιες προσωποποιούαν τους θυελλώδεις ανέμους. Ο Όμηρος διασώζει το όνομα μιας Άρπυιας, την Ποδάργη (=ταχύπους), την οποία και θεωρεί μητέρα των ίππων του Αχιλλέα. Ο Ησίοδος, στη Θεογονία του, αναφέρει δύο: την Αελλώ και την Ωκυπέτη, στις οποίες αργότερα προστίθεται, από άλλους αρχαίους συγγραφείς και η Κελαινώ. Πέραν όμως αυτών, αναφέρονται και άλλα ονόματα όπως: Αελλόπους, Νικοθόη, Ωκυθόη, Ωκυπόδη κ.λπ.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: Τα τέρατα αυτά είχαν τη μορφή πουλιών με κεφάλι γυναίκας και σε αντίθεση με την αδελφή τους Ίριδα αυτές θεωρούνταν αγγελιαφόροι του Άδη.Οι Άρπυιες σχετίζονταν ιδιαίτερα με τους θεούς των ανέμων Ζέφυρο και Βορέα. Η Ιλιάδα μας αναφέρει [Π 148 κ.ε. και Τ 400] ότι από την ένωση της Άρπυιας Ποδάργης με τον Ζέφυρο γεννήθηκαν τα περίφημα για την ταχύτητά τους άλογα του Αχιλλέα, ο Ξάνθος και ο Βαλίος, καθώς και τα άλογα των Διοσκούρων [Κάστορος και Πολυδεύκη], ο Φλογέας και ο Άρπαγος.Οι Άρπυιες άρπαζαν τα παιδιά και τις ψυχές των ανθρώπων. Για τον λόγο αυτό τις απεικόνιζαν επάνω στους τάφους να κρατούν στα γαμψά τους, τερατώδη νύχια την ψυχή του νεκρού. Ανάμεσα στα «καθήκοντά» τους αναφέρεται και η φροντίδα να παραδίνουν στις Ερινύες όσους βαρύνονταν με εγκλήματα για να τιμωρηθούν. Οι Άρπυιες, σύμφωνα με αρκετούς ιστοριοδίφες, μπορεί αρχικώς να ήταν προσωποποίηση κάποιας κρητικής θεάς του θανάτου, που την απεικόνιζαν ως ανεμοστρόβιλο.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΑΡΠΥΙΩΝ: Ο νεότερος συγγραφέας, Απολλώνιος ο Ρόδιος, στο έργο του Αργοναυτικά [2,178 κ.ε.] διασώζει ένα περιστατικό με τις Άρπυιες. Ο μάντης Φινέας ζούσε στη Βιθυνία της Θράκης έχοντας τυφλωθεί από το Δία επειδή απεκάλυπτε τις προθέσεις του στους ανθρώπους. Στην τιμωρία αυτή του μάντη, ο Δίας επέβαλε και άλλη. Του έστελνε τις Άρπυιες τακτικά κι αυτές είτε του άρπαζαν την τροφή ή τη λέρωναν με τις κουτσουλιές τους, ώστε ο Φινέας να είναι πάντα πεινασμένος. Από αυτό το βάσανο τον απάλλαξαν οι Αργοναύτες, όταν πέρασαν από εκεί και σταμάτησαν για να τον συμβουλευτούν κατά τη διάρκεια της αργοναυτικής εκστρατείας. Ο μάντης, ως αντάλλαγμα, τους παρακάλεσε να τον ελευθερώσουν από τις Άρπυιες. Μόλις λοιπόν φάνηκαν τα τερατώδη ανθρωπόμορφα αυτά πουλιά, σηκώθηκαν μέσα από την ομάδα των Αργοναυτών ο Κάλαϊς κι ο Ζήτης, οι φτερωτοί γιοι του Βορέα, τράβηξαν τα σπαθιά τους από τα θηκάρια και άρχισαν να τα καταδιώκουν στον αέρα. Η μοίρα των δύο αυτών ηρώων απαιτούσε να πιάσουν οπωσδήποτε τις Άρπυιες, γιατί αλλιώς όφειλαν να πεθάνουν, και αντιστρόφως οι Άρπυιες θα πέθαιναν μόνο αν πιάνονταν από τον Κάλαϊ και τον Ζήτη. Τελικά βρέθηκε η χρυσή τομή: Κατά μία εκδοχή, οι Άρπυιες κυνηγήθηκαν από τους δυοήρωες μέχρι τις Στροφάδες νήσους του Ιονίου πελάγους. Εκεί, με τη μεσολάβηση της απεσταλμένης από την Ήρα, Ίριδας, οι Άρπυιες γλίτωσαν τη ζωή τους, αλλά υποσχέθηκαν να επιστρέψουν στη σπηλιά τους στο όρος Δίκτυ της Κρήτης και να μην ενοχλήσουν ποτέ πια τον Φινέα. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, μόνο η Ωκυπέτη έδωσε αυτή την υπόσχεση στις Στροφάδες, ενώ η Αελλόπους συνέχισε την πτήση της πάνω από την Πελοπόννησο, όπου πνίγηκε σε κάποιο ποταμό, που από τότε ονομάσθηκε «Άρπυς».

ΑΝΑΦΟΡΕΣ: Τις Άρπυιες μνημονεύουν, εκτός του Απολλωνίου και του Ησιόδου, ο Όμηρος στην Ιλιάδα αλλά και την Οδύσσεια [υ 77-88], ο Απολλόδωρος, ο Παυσανίας [10, 301], ο λατίνος Βιργίλιος στην Αινειάδα (3, 225 κ.ε.) και ο Αντωνίνος Liberallis στις «Μεταμορφώσεις» [29]. Στη νεότερη εποχή Οι Άρπυιες παρουσιάζονται στη Θεία Κωμωδία του Δάντη (Ωδή XIII της «Κόλασης») όπου φέρονται να καταδιώκουν όσους αυτοκτόνησαν. Στο θεατρικό έργο του Σαίξπηρ, Τρικυμία, το πνεύμα Αριήλ παίρνει τη μορφή Άρπυιας για να παραδώσει ένα μήνυμα του Πρόσπερου.

konstantinosa.oikonomu@gmail.comwww.scribd.com/oikonomoukon

Απαλλαγμένο από ιούς. www.avast.com