ΥΒΡΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΕΡΑΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΜΥΘΟΥ: Ο Εγκέλαδος (από τον Κων/νο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα)

ΥΒΡΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΕΡΑΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΜΥΘΟΥ

Ο Εγκέλαδος 

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ – ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Ο Εγκέλαδος, σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, ήταν ο αρχηγός των Γιγάντων. Πατέρας του ήταν ο Τάρταρος, ενώ κατά άλλη εκδοχή ο Ουρανός, και μητέρα του η Γαία. Φέρεται ως κύριος πρωταγωνιστής στη Γιγαντομαχία, τον πόλεμο δηλαδή των Γιγάντων εναντίων των Ολυμπίων θεών, στην οποία και τελικά φονεύτηκε. Ετυμολογικά ο Εγκέλαδος είναι μάλλον σύνθετη λέξη (έγκειμαι + λας), που σημαίνει αυτός που βρίσκεται στις πέτρες [τα πετρώματα], εντός δηλαδή του φλοιού της Γης.

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ: Για τον Εγκέλαδο και τον θάνατό του υπάρχουν πολλές παραδόσεις. Κατά μια εξ αυτών κατακεραυνώθηκε από το Δία, εναντίον του οποίου είχε κινηθεί, κατ΄ άλλη φονεύθηκε από έναν Σειληνό, ακόλουθο του Διονύσου, ενώ κατά μία τρίτη, που είναι και η επικρατέστερη, φονεύθηκε από την Αθηνά, η οποία αφού τον έτρεψε σε φυγή έρριψε εναντίον του είτε τη Σικελία, είτε το όρος Αίτνα, με το οποίο και τον καταπλάκωσε [δες σχετικές παραστάσεις στα αγγεία που παρατίθενται στις δύο από τις φωτογραφίες]. Ο Εγκέλαδος κινούμενος και στενάζοντας μερικές φορές μέσα από τον αιώνιο τάφο του προκαλεί εκρήξεις ηφαιστείων και σεισμούς!

Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΥΣΑΝΙΑ: Ο Παυσανίας αναφέρει και μια άλλη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία η Αθηνά φόνευσε τον Εγκέλαδο ρίχνοντας πάνω του το τέθριππο άρμα της. Η εκδοχή αυτή υπήρξε μάλιστα από τα προσφιλέστερα θέματα καλλιτεχνών της αρχαιότητας, απαθανατίζοντάς τη σε πολλές μετώπες αρχαίων ναών όπως, για παράδειγμα, στον Παρθενώνα και στο ναό του Aπόλλωνα στους Δελφούς. Τέτοιες παραστάσεις του αγώνα μεταξύ της Αθηνάς και του Εγκέλαδου βρίσκονται σε πολλά αγγεία, ενώ με μια τέτοια παράσταση κοσμούνταν και ο πέπλος της Αθηνάς στην εορτή των Παναθηναίων.

ΣΕΙΣΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΟ: Από όλα τα προηγούμενα, μπορούμε ασφαλώς να συμπεράνουμε ότι ο Εγκέλαδος ήταν κατά τους αρχαίους Έλληνες η ιδεατή ανθρωπόμορφη θεότητα, αλλά και αρχική αντίληψη της έννοιας του σεισμού, ιδιαιτέρως εκείνου του ηφαιστειακού, από τον οποίο τόσο έντονα είχε υποφέρει ο ελλαδικός χώρος. Συνέπεια αυτής της αντίληψης είναι ότι τέκνα του Εγκέλαδου ήταν άλλα τέρατα, όπως οι Γοργόνες, η Σφιγξ, η Λερναία Ύδρα, ο Γηρυόνης, ο Κέρβερος κ.ά,, τα οποία και απέκτησε από την Έχιδνα και τα οποία αποτελούσαν τέρατα-φαινόμενα που είχαν κατά καιρούς ταλαιπωρήσει τους πρωτοέλληνες.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ: Αναφορές στον Εγκέλαδο κάνουν: Ο Ευριπίδης, στην τραγωδία “Ίων”, όπου ο χορός περιγράφει το ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς αλλά και στο σατυρικό του δράμα “Κύκλωψ”, όπου ένας Σειληνός υποστηρίζει ότι αυτός φόνευσε τον Εγκέλαδο. Ακόμη έχουμε αναφορές από τον Καλλίμαχο και τον Απολλόδωρο για τον τάφο του Εγκέλαδου στη Σικελία, από τους Λατίνους Βιργίλιο, Στάτιο και Κλαυδίονα για την Αίτνα που σκεπάζει τον Γίγαντα κ.ά.

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑΑκόμη και σήμερα στη νέα ελληνική γλώσσα, η λέξη Εγκέλαδος χρησιμοποιείται ποιητικά για να περιγράψει το σεισμό. Έτσι ακούμε και διαβάζουμε σχετικά, ακόμη κι από επιστήμονες γεωλόγους-σεισμολόγους: “Το χτύπημα του Εγκέλαδου”, “ο Εγκέλαδος ξαναχτύπησε με ένταση…”, κ.τ.λ.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

λεζάντες: 1. ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΕΓΚΕΛΑΔΟΣ [Μ. ΛΟΥΒΡΟΥ]

2. ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΕΓΚΕΛΑΔΟΣ [Staatliche Antikensammlungen]

3. Ο ΕΓΚΕΛΑΔΟΣ [ΓΛΥΠΤΟ Gaspard Marsy, Fontaine de l’Encelade, Versailles, France (1675–1676)]