ΥΒΡΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΕΡΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 3- Η Σφίγγα (του Κων/νου Αθ. Οικονόμου)

ΥΒΡΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΕΡΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 3.

Η Σφίγγα

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου στο 32ο Δ. Σχ. Λάρισας – συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ- ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΑ: Η Σφίγγα είναι ένα ακόμη φανταστικό πλάσμα της ελληνικής Μυθολογίας, στενά συνδεδεμένο με το μύθο της οικογένειας των Λαβδακιδών και συγκεκριμένα με εκείνον του Οιδίποδα. Οι αναπαραστάσεις της, κυρίως με τη μορφή γλυπτών, χρησιμοποιούνταν σε ασφαλισμένους χώρους ως σύμβολα προστασίας στον αιγυπτιακό, ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό. Σύμφωνα με τον Ησίοδο [Θεογονία], ήταν κόρη της Χίμαιρας και του Όρθρου. Άλλοι αρχαίοι Έλληνες και Λατίνοι συγγραφείς τη θεωρούσαν κόρη του Τυφώνα και της Έχιδνας. Η Έχιδνα είχε γεννήσει επίσης τον φύλακα του Άδη, Κέρβερο, τον Όρθρο (φύλακα των κοπαδιών του Γηρυόνη), το Λιοντάρι της Νεμέας, τη Λερναία Ύδρα και τη Φαιά1. Της αποδίδουν επίσης ένα πλήθος τεράτων της Μυθολογίας, όπως, τη Χίμαιρα, το δράκοντα της Κολχίδας, το φύλακα του χρυσόμαλλου δέρατος, το δράκοντα που φυλούσε τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων και τον αετό του Προμηθέα.

ΕΜΦΑΝΙΣΗ: Στις ελληνικές αναπαραστάσεις η Σφίγγα απεικονίζεται ως φτερωτό λιοντάρι με κεφάλι γυναίκας (σε αντίθεση με τη Σφίγγα της Αιγύπτου, που δεν έχει φτερά) ή ως γυναίκα με πέλματα και στήθη λιονταριού, ουρά ερπετού και φτερά πτηνού. Το όνομά της προέρχεται από τη λέξη σφίγγω. Οι Σειρήνες είχαν κι αυτές σώμα πουλιού, ανθρώπινο κεφάλι, ενώ τα πόδια και τα νύχια, που είναι δυνατά και χοντρά, μπορούν να παρομοιαστούν με του λιονταριού. Αυτό μας δείχνει ίσως μια συγγένεια που μπορεί να υπάρχει μεταξύ Σειρήνας και Σφίγγας.

ΣΤΗ ΘΗΒΑ: Η Ήρα και ο Άρης, σύμφωνα με τη μυθική διήγηση, έστειλαν τη Σφίγγα στη Θήβα. Εκεί στεκόταν και ρωτούσε τους περαστικούς: «Ποιο ον το πρωί στέκεται στα τέσσερα, το μεσημέρι στα δύο και το βράδυ στα τρία;». Όποιον δεν μπορούσε να λύσει το γρίφο, η Σφίγγα τον έσφιγγε, μέχρι να πεθάνει. Ο Οιδίπους εντέλει έλυσε τον γρίφο απαντώντας ότι το ον αυτό είναι ο άνθρωπος, αφού όταν είναι βρέφος περπατάει στα τέσσερα, μετά σηκώνεται στα δύο του πόδια και στα γηρατειά περπατάει όρθιος αλλά χρησιμοποιεί σαν τρίτο πόδι ένα μπαστούνι. Μόλις λύθηκε το αίνιγμά της η Σφίγγα γκρεμίστηκε από τον βράχο που στεκόταν και σκοτώθηκε. Ωστόσο, ο ακριβής γρίφος που έδινε η Σφίγγα δεν είναι γνωστός από αρχαίες πηγές, αλλά από πολύ μεταγενέστερα κείμενα. Υπάρχει και μια άλλη εκδοχή για την Σφίγγα την οποία παρουσιάζει ο Παυσανίας. Σύμφωνα με την εκδοχή αυτή, η Σφίγγα ήταν νόθα κόρη του Λάιου. Ο Λάιος, βασιλιάς της Θήβας, εμπιστεύθηκε μόνο σε αυτή τον χρησμό που πήρε από την Πυθία και της ανέφερε πως αφορούσε μόνο την Ιοκάστη και τους καρπούς της. Αυτό γιατί ο Λάιος είχε παιδιά και από παλλακίδες, αφού απέφευγε την συνεύρεση του με την Ιοκάστη, φοβούμενος το χρησμό που έλεγε ότι ο γιος του θα τον σκότωνε και θα νυμφευόταν μάλιστα τη μητέρα του! Όμως, κάποτε μεθυσμένος, κοιμήθηκε με τη γυναίκα του και έτσι γεννήθηκε ο Οιδίπους. Μόλις ο γιος του Λάιου γεννήθηκε, ο πατέρας του τον εγκατέλειψε στον Κιθαιρώνα, αλλά διατηρώντας τις επιφυλάξεις του. Έτσι, όταν κάποιος από τους γιους του διεκδικούσε τον θρόνο τον έστελνε στην Σφίγγα. Αυτή με τον γρίφο της εξέταζε αν αυτοί ήταν γνήσια παιδιά του Λάιου. Έτσι, επειδή τη γνώση του χρησμού την είχαν μόνο αυτοί που κατάγονταν από τη βασιλική γενιά, όσοι δεν μπορούσαν να απαντήσουν στον γρίφο της θανατώνονταν. Όμως, κατά τον Παυσανία, ο Οιδίποδας, πριν συναντήσει τη Σφίγγα, είχε μάθει για τον γρίφο στον ύπνο του. Έτσι μπόρεσε να τον λύσει. Η συνέχεια και οι μοιραίες συνέπειες είναι λίγο πολύ γνωστές!

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

1Η Φαιά της Κρομμυώνας, ήταν ένας αγριόχοιρος τρομερός που κατέστρεφε τα πάντα στην πόλη Κρομμυώνα στην περιοχή του Ισθμού