Το Τσουνάμι: το ”κακό παιδί” των σεισμών [video] του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

Το Τσουνάμι: το ”κακόπαιδί” των σεισμών [ΒΙΝΤΕΟ]

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

ΓΕΝΙΚΑ: Το τσουνάμι (ιαπωνικά: 津波, tsunami=κύμα στο λιμάνι1), είναι θαλάσσιο φαινόμενο, που δημιουργείται κατά την απότομη μετατόπιση μεγάλων ποσοτήτων υδάτων σε μια θάλλασσα ή σπανιότερα μέσα σε μια λίμνη. Το τσουνάμι εκδηλώνεται με τη μορφή κυμάτων, τα οποία, στα βαθιά νερά των ωκεανών, “ταξιδεύουν” με μέση ταχύτητα 210μ./δευτ. ή 756 χιλιομέτρων/ώρα! Διαδίδονται και οδεύουν με μήκος κύματος της τάξης των 50-400 χιλιομέτρων και ύψος που κυμαίνεται, συνήθως, από λίγα εκατοστά, έως 1 μέτρο και σπάνια έως 2, όταν βρίσκονται κοντά στην εστία δημιουργίας τους.

  • Φτάνοντας τα κύματα αυτά σε ρηχά νερά χάνουν την ταχύτητά τους, έως και 20 φορές, αρχικά στο μπροστινό τους μέτωπο που φτάνει πρώτο στις ακτές, και έτσι το μήκος τους μικραίνει, καθώς το πίσω μέρος του κύματος ταξιδεύει ακόμη, με μεγαλύτερη ταχύτητα. Το μήκος του κύματος ενός τσουνάμι μεταβάλλεται, ακολουθώντας την μεταβολή της μέσης ταχύτητάς του σύμφωνα με το βάθος της θάλασσας που διατρέχει, ενώ η ορμή του διατηρείται με αντίστοιχη μεταβολή του ύψους του.

Φτάνοντας στις ακτές το κύμα συμπιέζεται και κερδίζει σε ύψος, οπότε γίνεται καταστρεπτικό φθάνοντας στις ακτές, αφού το ύψος του διατηρείται και καθώς εισβάλλει στην ενδοχώρα! Η αρχική απότομη μετατόπιση του νερού, που προκαλεί τη γένεση ενός τσουνάμι, μπορεί να είναι αποτέλεσμα υποθαλάσσιου, συνήθως, σεισμού, που προκαλεί κατακόρυφη ανάταξη του βυθού, ή παραθαλάσσιας κατάρρευσης βουνοπλαγιάς ή ηφαιστείου, ακόμη και πτώσης μεγάλου μεγέθους ουράνιου σώματος στη θάλασσα [μετεωρίτης]. Ενώ σε βαθιά νερά το τσουνάμι, λόγω των χαρακτηριστικών του, δεν θεωρείται σοβαρός κίνδυνος για τα πλεούμενα, αντιθέτως, φτάνοντας στις ακτές έχει ιδιαίτερα καταστρεπτικές συνέπειες.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΛΙΡΡΟΙΑΚΟ ΚΥΜΑ: Το τσουνάμι πολλοί το αποκαλούν παλιρροιακό κύμα ή και θαλάσσιο σεισμικό κύμα. Ο πρώτος όρος είναι λανθασμένος, γιατί παλίρροια είναι η ανά εξάωρο περιοδική μετατόπιση υδάτινων μαζών της Γης λόγω βαρυτικών επιδράσεων της Σελήνης, αλλά και του Ηλίου, που τείνουν να παραμορφώσουν τη Γη και το καταφέρνουν μόνο στο ευκίνητο μέρος της, την υδρόσφαιρα. Ο δεύτερος όρος αποδίδει πιο σωστά το φαινόμενο, καθώς το τσουνάμι είναι ένα παράγωγο κύμα θραύσης, μεγάλης κλίμακας και μελετάται με τη σεισμολογία. Ωστόσο, ο όρος δεν δικαιολογεί μερικές άλλες αιτίες που ενδέχεται να προκαλέσουν τσουνάμι.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: Τα τσουνάμι έχουν μεγάλο μήκος κύματος και μεταφέρουν τεράστια ποσά ενέργειας. Έτσι, ενώ μία σειρά μεγάλων θαλάσσιων κυμάτων που προκαλούνται από τον άνεμο, έχουν μέγιστο μήκος κύματος (απόσταση από κορυφή σε κορυφή κύματος) τα 100 – 150 μέτρα και περιοδικότητα μερικά δευτερόλεπτα, τα τσουνάμι έχουν τεράστια μήκη κύματος, που μπορεί να φτάσουν τα 100 ή και τα 200 χιλιόμετρα και περιοδικότητα ακόμα και άνω της μιας ώρας! Όσο διαδίδονται στην ανοιχτή θάλασσα με μεγάλο βάθος, έχουν ελάχιστο ύψος, που δεν ξεπερνά συνήθως τα 1 – 2 μέτρα και ταξιδεύουν προς όλες τις επιτρεπτές από τον αρχικό σχηματισμό του μετώπου, κατευθύνσεις, με ταχύτητα έως 800 χλμ/ώρα. Ταξιδεύουν προς όλες τις κατευθύνσεις όπως οι ομόκεντροι κύκλοι που σχηματίζονται αν ρίξουμε μια πετρα μέσα σε μια λιμνούλα νερού.

  • Παρά την τρομακτική αυτή ταχύτητα, δεν γίνονται αντιληπτά από τα πλοία στην ανοιχτή θάλασσα, ούτε καν από βάρκες, καθώς φαίνονται, ως μία φουσκοθαλασσιά, που περνάει σχετικά σύντομα και φεύγει. Φθάνοντας όμως στα ρηχά, λόγω της μείωσης του βάθους, αναδιπλώνονται και ενώ χάνουν ταχύτητα, κερδίζουν σε ύψος. Όταν τελικώς «σκάσουν» στην ακτή, αν και η ταχύτητα πρόσκρουσης συνήθως είναι μόλις 40 χλμ/ώρα, το τελικό τους ύψος μπορεί να ποικίλλει από 5 μέχρι 15 μέτρα, αν και θεωρητικά μπορεί να φτάσει έως και τα 50 μέτρα ή και πολύ υψηλότερα(!) σε συμβάν πρόσκρουσης με αστεροειδή. Όμως, αρκεί να φτάσει τα 2 μέτρα, για να υπάρξουν ζημιές και θύματα.

ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ: Η έκδοση έκτακτου δελτίου για επερχόμενο τσουνάμι είναι η καλύτερη ειδοποίηση, όταν βεβαίως υπάρχουν σταθμοί παρακολούθησης ή δίκτυα που βρίσκονται μακριά από την ξηρά. Τέτοια δίκτυα έχουν χώρες που υπέφεραν από τσουνάμι στο παρελθόν, όπως η Ιαπωνία και χώρες του Ινδικού. Πριν χτυπήσει ένα ισχυρό τσουνάμι, η στάθμη της θάλασσας χαμηλώνει και το νερό τραβιέται από την ακτή, δίνοντας την εντύπωση ότι η θάλασσα φεύγει προς τα πίσω. Αυτό είναι ένα σημάδι, για όσους βρίσκονται σε περιοχή που πρόκειται να χτυπηθεί από τσουνάμι και δεν διαθέτει σύστημα πρόγνωσης. Αν γίνει κάτι τέτοιο αντιληπτό, τότε όλοι πρέπει να τρέξουν προς το εσωτερικό της ξηράς, μακριά από την ακτή, προσπαθώντας να απομακρυνθούν από τις παράλιες περιοχές, καταφεύγοντας σε λόφους με υψόμετρα αρκετά πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

  • [Αντιθέτως, πολλοί τουρίστες στην Ινδονησία, στο τσουνάμι του 2004, κατευθύνθηκαν προς το εσωτερικό της περιοχής που “άδειασε” από θάλασσα, για να μαζέψουν κοχύλια, αστεριές, κ.τ.λ.!]. Αν δεν υπάρχει άλλο ψηλό μέρος, μπορούμε να καταφύγουμε ακόμη και σε ένα ψηλό κτήριο, άνω των 15 μέτρων, και φυσικά στον ψηλότερο όροφό του. Πολλοί, που βρέθηκαν σε ανάλογη περίσταση, περίμεναν πρώτα να δουν αν πράγματι θα έρθει το κύμα για να αρχίσουν τη διαφυγή. Μέγα λάθος!

Ο διαθέσιμος χρόνος, από την στιγμή που το νερό αποτραβιέται από την ακτή έως το χτύπημα του τσουνάμι, είναι ελάχιστος, γύρω στα 5 λεπτά. Ειδικά από την εμφάνιση του τσουνάμι στον ορίζοντα έως το χτύπημα, είναι μηδαμινός. Ακόμη, ποτέ δεν έρχεται μόνο ένα κύμα, αλλά δημιουργείται μία σειρά κυμάτων, με περιοδικότητα άνω της 1 ώρας και επομένως, σχεδόν πάντα, μετά το πρώτο κύμα ακολουθούν κι άλλα. Στατιστικώς, μάλιστα, έχει βρεθεί ότι το υψηλότερο κύμα είναι συνήθως το τρίτο στην σειρά.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΝ ΠΛΩΤα πλοία που ταξιδεύουν αντιμετωπίζουν εύκολα το τσουνάμι, στρέφοντας την πλώρη σε γωνία 35-45 μοιρών με την γραμμή πρόσκρουσης του κύματος, κι έτσι δεν κλυδωνίζονται, λόγω του μεγάλου μήκους αυτών των κυμάτων. Αντιθέτως, την νύχτα είναι πιο επικίνδυνα, αν δεν γίνουν εγκαίρως αντιληπτά από το ραντάρ. [Η εικόνα τότε που δείχνει το ραντάρ είναι σαν μια ακτογραμμή που ολένα προσεγγίζει]. Όσα πλοία όμως βρίσκονται στο αγκυροβόλιο ή ελλιμενισμένα, πρέπει να κάνουν άμεσο απόπλου, κόβοντας, εν ανάγκη, ακόμη και τους κάβους ή εγκαταλείποντας και τις άγκυρες, γιατί φθάνοντας το τσουνάμι, αυτά ανυψώνονται και οι άγκυρες συνήθως ξεκολλούν απ’ το βυθό, οπότε και ακολουθούν έρμαια την ορμή του κύματος, ενώ τα ελλιμενισμένα κινδυνεύουν να καταστραφούν.

ΤΑ “ΙΣΤΟΡΙΚΑ” ΤΣΟΥΝΑΜΙ1. Κρακατόα 1883: Το μεγαλύτερο σε μέγεθος τσουνάμι στην ιστορία, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ήταν αυτό που δημιουργήθηκε από την έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα2, στις 27/8/1883. Το μέγιστο ύψος των κυμάτων που δημιουργήθηκαν, εκτιμήθηκε 40 μέτρα. 2. Ινδονησία 2004: Ένα από τα πλέον καταστρεπτικά τσουνάμι της σύγχρονης ιστορίας (με τον μεγαλύτερο, μάλιστα, αριθμό θυμάτων), εκδηλώθηκε μετά το σεισμό των Χριστουγέννων [26/12/2004], μεγέθους 9,3 Ρίχτερ και είχε ως αποτέλεσμα, σχεδόν 250.000 νεκρούς και τεράστιες υλικές ζημιές στη σεισμογενή Ινδονησία. 3. Ιαπωνία 2011Στις 11 Μαρτίου 2011 σημειώθηκε σεισμός μεγέθους 9,0 στη Β.Α. Ιαπωνία, με αποτέλεσμα να διαδοθεί τσουνάμι στον Ειρηνικό. Στις Ιαπωνικές ακτές το τσουνάμι έφτασε σε ύψος έως και 10 μέτρα, προκαλώντας χιλιάδες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και τεράστιες καταστροφές.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

1. Η ονομασία αυτή δόθηκε από τους Ιάπωνες, που πλήττονται συχνά από αυτά, λόγω του ότι δεν γίνονται αντιληπτά και δεν αποτελούν κίνδυνο για τα πλοία στην ανοιχτή θάλασσα, αλλά είναι πολύ καταστρεπτικά όταν φθάσουν σε παράλιες περιοχές [στα λιμάνια].

2. Για την έκρηξη του Κρακατόα, δες: Κων.νοας Αθ. Οικονόμου, “Το ηφαίστειο Κρακατόα”, εφημερίδα Ελευθερία, 12/5/2014.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ: 

https://www.youtube.com/watch?v=P2gSU_7fRgo&list=PLBIjTiUGfNYCuR-rrzoVhMHZMedlzU8M-&index=8