Το μεταμεσονύχτιο σημειωματάριο του μ/μ (9/1/2020)

Η παρολίγον Ένωση της Ελληνικής Εκκλησίας με την Καθολική

Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
AΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΧΑΤΖΗΣ
  • Ενσωματωμένη εικόναΗ παρολίγον Ένωση της Ελληνικής Εκκλησίας με την Καθολική…

Θα σοκαριστείτε μ’ αυτό που ακολουθεί. Θα μάθετε κάτι πολύ ενδιαφέρον και θα αναρωτηθείτε γιατί είναι κρυμμένο τόσα χρόνια κάτω από το χαλί της επίσημης εκδοχής της ιστορίας μας. Θα καταλάβετε, όμως, και πόσο ενδιαφέρουσα, πολύπλοκη και κυρίως άγνωστη είναι η ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης.

  • Και κάτι ακόμα: πόσο αποφασισμένοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι να πετύχουν, να απελευθερώσουν την Ελλάδα. Δεν λογάριαζαν τίποτα μπροστά στο σκοπό τους. Όχι μόνο τη ζωή και την περιουσία τους, αυτά τους ήταν εύκολο να τα θυσιάσουν. Ήταν έτοιμοι να κάνουν κάτι πολύ δυσκολότερο: να προδώσουν αυτά που είχαν μάθει να πιστεύουν από τα γεννοφάσκια τους.

Απρίλιος 1822. Η ελληνική κυβέρνηση αποφασίζει να κάνει μια διπλωματική κίνηση υψηλού ρίσκου. Να προτείνει στο Βατικανό τη διοικητική υπαγωγή της ελληνικής εκκλησίας (ήδη de facto αυτοκέφαλης) στον Πάπα. Η κίνηση αυτή ήταν διπλωματικά μεγαλοφυής αλλά πολιτικά τρομερά επικίνδυνη, θα προκαλούσε μεγάλο ρήγμα στην ελληνική κοινωνία.

  • Όμως, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, που είχε την ιδέα, ουσιαστικά συνέχιζε την ενωτική πολιτική του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου – ο οποίος, θυμίζω, αφού διακήρυξε την Ένωση των Εκκλησιών επίσημα και οργάνωσε την πρώτη ενωτική θεία λειτουργία μέσα στην Αγία Σοφία, δεν τολμούσε μετά να βγει από το παλάτι, τόσο αντιδημοφιλής ήταν στις ανθενωτικές μάζες της Κωνσταντινούπολης. Τη φήμη του την έσωσε η Άλωση και ο ηρωικός θάνατός του.

Ο Μαυροκορδάτος για να πραγματοποιήσει το σχέδιό του έχει καταρχάς μαζί του τον Θεόδωρο Νέγρη (τον Υπουργό Εξωτερικών) και την ανοχή της κυβέρνησης – στην οποία μετέχει και ο Επίσκοπος Ανδρούσης Ιωσήφ αλλά και τη σιωπηρή αποδοχή μεγάλου μέρους της ηγεσίας της Επανάστασης, ακόμα και παραδοσιακών παραγόντων.

  • Ξεκινά μυστικές συνομιλίες με τον καθολικό αρχιεπίσκοπο της Νάξου Andrea Veggetti με ενδιάμεσο τον διανοούμενο Βαγγέλη Μεξικό, έναν ηπειρώτη γιατρό, πρώην φιλικό, τον πρώτο μεταφραστή στα ελληνικά των κειμένων του Αββά Φλερύ (Claude Fleury). Ο Μεξικός έχει μεγάλη πείρα στις μυστικές αποστολές, ήδη από την προεπαναστατική δράση του στη Μακεδονία. Προσεγγίζει τον Veggeti και του εξηγεί το σχέδιο.

Ο Veggetti αντιδρά με αμηχανία, ενημερώνει τον διαβόητο καρδινάλιο Francesco Fontana (τον υπεύθυνο της παπικής προπαγάνδας) ότι οι Έλληνες θέλουν να τον δουν “per negoziare la riunione della Chiesa greca alla latina”. Ο Fontana δεν λαμβάνει ποτέ το μήνυμα γιατί έχει πεθάνει στις 19 Μαρτίου. Έτσι η πρώτη προσπάθεια σύνδεσης αποτυγχάνει.

  • Τον Ιούλιο του 1822 ο Μαυροκορδάτος στέλνει απευθείας επιστολή στον Πάπα Πίο Ζ’, τον αποκαλεί «Κεφαλή της Χριστιανοσύνης», τον διαβεβαιώνει για τη μεγάλη αγάπη και τον σεβασμό που τρέφει γι’ αυτόν ο ελληνικός λαός (γκούχου γκούχου) και πείθει την κυβέρνηση να στείλει εκπροσώπους για διαπραγματεύσεις, φανερά για αναγνώριση και βοήθεια, κρυφά για την ένωση των εκκλησιών.

Ποιοι θα μπορούσαν να αναλάβουν, όμως, μια τέτοια ευαίσθητη αποστολή; Κρατηθείτε από κάπου, πριν συνεχίσετε.

Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός (ναι!) και ο Γιωργάκης Μαυρομιχάλης (ο μετέπειτα δολοφόνος του Καποδίστρια). Ο Γερμανός έχει εξουσιοδότηση από την κυβέρνηση να διαπραγματευτεί με αρκετά μεγάλη διακριτική ευχέρεια («Τα φώτα σας και ο ζήλος σας θαναπληρώσουν ό,τι ελλείπει από αυτάς τας οδηγίας» του γράφει ο Νέγρης). Ήταν αποφασισμένος να το κάνει; Ναι, ήταν.

Ο στενότερος συνεργάτης του Μαυροκορδάτου, ο Σπυρίδων Τρικούπης γράφει: «Εσκόπευε δε ο Π. Πατρών να παρενείρη [να προσθέσει ως θέμα στις διαπραγματεύσεις], κατ’ εισήγησιν τινων των εν τοις πράγμασι, προς ευόδωσιν του πολιτικού σκοπού, την ένωσιν των εκκλησιών».

  • Ο Σπηλιάδης χρησιμοποιεί το ίδιο ρήμα: «Η Κυβέρνησις είχε δώσει και οδηγίας προς τον Π. Πατρών και τον Γ. Μαυρομιχάλην, να παρενείρωσι προς τον Πάπαν και την ένωσιν της ανατολ. Εκκλησίας με την δυτικήν.» Αλλά ο Σπηλιάδης, στενός συνεργάτης του Καποδίστρια και εχθρός του Μαυροκορδάτου σχολιάζει: «οποίον δικαίωμα είχον ολίγα άτομα, μέλη της Κυβερνήσεως, να υποχρεώσωσι το έθνος εις θρησκευτικήν τινα σύμβασιν.»

Ο Γερμανός και ο Μαυρομιχάλης φτάνουν καραβοτσακισμένοι (κυριολεκτικά) στην Ανκόνα τον Δεκέμβριο του 1822 και τους κλείνουν στο λοιμοκαθαρτήριο. Και μετά δεν τους επιτρέπουν να φύγουν από την πόλη για να πάνε στη Ρώμη και να συναντήσουν τον Πάπα.

  • Η αποστολή απέτυχε παταγωδώς αν και αρχικώς οι καθολικοί έδειξαν ενδιαφέρον. Απέτυχε για πολλούς λόγους που θα διαβάσετε όταν έρθει η ώρα. Ο βασικός όμως λόγος ήταν ότι οι Αυστριακοί δεν ήταν κορόιδα, ούτε ερασιτέχνες.
  • Κατάλαβαν τι θα σήμαινε αυτή η Ένωση πολιτικά για την Ελλάδα και αποθάρρυναν τον αρκετά φιλέλληνα αλλά ηλικιωμένο και αδύναμο Πάπα, ο οποίος δεν επρόκειτο βέβαια να δυσαρεστήσει ένα από τα ισχυρότερα πολιτικά και οικονομικά στηρίγματα της Αγίας Έδρας.

Έτσι ο Μαυρομιχάλης επέστρεψε στον Μοριά ενώ ο Παλαιών Πατρών Γερμανός επισκέφτηκε πρώτα έναν διάσημο στοματολόγο στην Μπολόνια και μετά έκανε και μια λουτροθεραπεία στη γειτονική Φαέντζα. Έμεινε δύο χρόνια στην Ιταλία για «επαφές». Μαζί με τον Ανδρεά Μεταξά, τον Κόμη Ζουρνταίν και άλλους προσπάθησαν να βρουν δανειστές αλλά απέτυχαν κι εκεί.

Αυτή ήταν μια πτυχή της καριέρας του Π.Π. Γερμανού που ο ίδιος θα προτιμούσε να ξεχαστεί. Γράφει ο Σάθας με ελαφρά ειρωνεία: «Το περίεργον είναι, ότι ο φιλόπατρις ιεράρχης, εις και εν άλλοις λίαν ακριβολογών, εν παρόδω μόνον αναφέρει την προς τον Πάπαν αποστολήν του».

  • Η μοναδική επιτυχία της ελληνικής αποστολής ήταν στον ερωτικό τομέα. Ο Γιωργάκης Μαυρομιχάλης, πολύ όμορφος όπως όλοι οι Μαυρομιχάληδες, έκανε θραύση στην Ανκόνα. Όταν περπατούσε στους δρόμους της πόλης, οι Ιταλίδες έβγαιναν στα παράθυρα για να δουν τον ωραίο Έλληνα πρίγκηπα. Άκουγες σε όλη την πόλη ότι περνά “il bel principe Greco”. Αλλά ο Γιωργάκης δεν υπέκυψε στην γοητεία των Ιταλίδων.

Όπως, ίσως θυμάστε, θα παντρευτεί την ομορφότερη και με τη μεγαλύτερη προίκα νύφη στον Μοριά, τη περίφημη Διαμαντούλα Νοταρά. Και θα παντρευτούν από έρωτα – αυτόν προτιμά από τους πολλούς υποψήφιους. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός θα πεθάνει από τύφο στο Ναύπλιο τον Μάιο του 1826. Στο Ναύπλιο θα εκτελεστεί και ο Γιωργάκης Μαυρομιχάλης, στις 22 Οκτωβρίου 1831.

  • AΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΧΑΤΖΗΣ (από το Fb)
  • Professor of Law, Economics & Philosophy, U of Athens (PhD, U of Chicago). Research Director, Center for Liberal Studies (KeFiM), Political Commentator

***

Δείτε βίντεο από το κανάλι του youtube με τις  διαφορές μεταξύ της Καθολικής και της Ορθόδοξης Εκκλησίας