Πώς θα επηρεαστούν οι μετοχές και τα κρυπτονομίσματα, όταν οι κεντρικές τράπεζες σταματήσουν να “μοιράζουν” χρήματα;

Ένας, άνευ προηγουμένου, συνδυασμός δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής, συντηρεί ένα πρωτοφανές κλίμα “επενδυτικής ευφορίας”.

  • Οδηγούμαστε σε μία νέα “φούσκα”; Αν ναι, πώς και πότε θα σπάσει;

Για τους “παλιούς” των χρηματοοικονομικών αγορών, το “έργο” δεν είναι καινούργιο. Το έχουν ξαναδεί. Οι τιμές των μετοχών είναι υψηλότερες από την εποχή της φούσκας των “dot-coms” του 2000.

  • Οι τιμές των ακινήτων επανήλθαν σε επίπεδα που, συχνά, είναι υψηλότερα απ’ αυτά που βρίσκονταν το 2006, λίγο πριν από το ξέσπασμα της χρηματοοικονομικής κρίσης του 2008. Εταιρίες με σαθρά θεμελιώδη, μπορούν και δανείζονται με τα χαμηλότατα επιτόκια.

Οι ιδιώτες επενδυτές τοποθετούν χρήματα, όπως ποτέ στο παρελθόν, σε μετοχές και σε ETFs, επενδύουν σε project πράσινης ενέργειας, ή τζογάρουν στα “κρυπτονομίσματα”.

  • Στη χρηματιστηριακή ιστορία, κάποιος μπορεί να βρει πολλές περιόδους ευφορίας, όπως αυτή που ζει η αμερικανική χρηματοοικονομική αγορά -αλλά και οι αγορές αρκετών ακόμη κρατών- στα τελευταία 13 χρόνια. Πάντα στο παρελθόν, όσοι συμμετείχαν σε κερδοσκοπικές καταστάσεις, πίστευαν ότι αυτές δε θα τελειώσουν ποτέ. Όμως, κάποτε η “γιορτή” τελείωνε και οι “φούσκες” έσπαζαν. Το ίδιο θα συμβεί και τώρα -αυτό είναι βέβαιο. Το ερώτημα είναι, τί θα προκαλέσει το σπάσιμο της “φούσκας” και πότε θα συμβεί αυτό.

Θα μπορούσαν να παρατεθούν πολλοί λόγοι για την άνοδο των αξιών, κατά τα τελευταία χρόνια. Ο κοινός παρονομαστής όλων είναι το φθηνό χρήμα, όπως προσδιορίζεται από την πολιτική της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) και όπως, με μικρές διαφοροποιήσεις, ακολουθούν και άλλες κεντρικές τράπεζες.

  • Η Fed, διατηρεί το βασικό της επιτόκιο κοντά στο μηδέν, για περισσότερο από ένα χρόνο και έχει στείλει “μήνυμα” προς τις αγορές (ή έτσι έχει ερμηνευθεί), ότι δεν θα αλλάξει πολιτική, τουλάχιστον για την επόμενη διετία. Σήμερα, το επιτόκιο του 10ετούς ομολόγου βρίσκεται κάτω από το επίπεδο του πληθωρισμού (δηλαδή έχει αρνητικό επιτόκιο) και είναι μόλις η δεύτερη φορά που συμβαίνει κάτι παρόμοιο στα τελευταία 40 χρόνια (η πρώτη ήταν κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2008).

Η Fed μείωσε τα επιτόκιά της κοντά στο μηδέν, για να συμβάλει, από την πλευρά της νομισματικής πολιτικής, στη μείωση των αρνητικών επιδράσεων της πανδημίας στην οικονομία και στην κοινωνία των ΗΠΑ. Από την πλευρά της δημοσιονομικής πολιτικής, οι κυβερνήσεις του προέδρου Trump και στη συνέχεια του προέδρου Biden, νομοθέτησαν μέτρα ενίσχυσης της οικονομίας και της κοινωνίας, ύψους 5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, περίπου.

  • Όμως, η εισροή τόσο πολλών κεφαλαίων στην οικονομία, σε συνδυασμό με τα μηδενικά επιτόκια, όπως ήταν αναμενόμενο, προκάλεσαν την αύξηση του πληθωρισμού. Την Πέμπτη 13/5/2021, ο δείκτης τιμών καταναλωτή, ανακοινώθηκε στο 4,2%, το υψηλότερο επίπεδο από την εποχή της χρηματοοικονομικής κρίσης. Και, στους επόμενους μήνες, θα μπορούσε να βρεθεί ψηλότερα.

Βεβαίως, το ευρύτερο διεθνές μακροοικονομικό περιβάλλον, δείχνει ότι αυτό το επίπεδο πληθωρισμού στις ΗΠΑ, δε θα μπορούσε να αποτελέσει ένα μακροχρόνιο φαινόμενο. Όμως, είναι αρκετά πιθανό ότι, ο δείκτης του πληθωρισμού, θα παραμείνει σε μια “κόκκινη ζώνη” για αρκετούς μήνες. Πώς θα αντιδράσει η Fed στην περίπτωση αυτή; Πώς θα αντιδράσουν οι αγορές;

  • Καθώς, τα -σχεδόν- μηδενικά επιτόκια, είναι το μόνο που θα μπορούσε να δικαιολογήσει τις σημερινές αποτιμήσεις των μετοχών, γεννάται το ερώτημα για το πώς θα γίνει η αναπροσαρμογή των αποτιμήσεων, σε περίπτωση που η Fed “σφίξει” την πολιτική της για να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό και σε περίπτωση που οι αποδόσεις των ομολόγων αυξηθούν κατά 1,0% ή κατά 1,5%; Το πιο πιθανό που θα μπορούσε να συμβεί, είναι να υπάρξει μία σοβαρή διόρθωση στις αγορές και αναπροσαρμογή των τιμών στα νέα δεδομένα.

Συνηθίζεται να λέμε ότι, ο “άρχοντας του παιχνιδιού” είναι η Fed. Όμως, αυτή η αντίληψη είναι υπερβολική και λανθασμένη. Ο “άρχοντας του παιχνιδιού” είναι η ίδια η οικονομία, μέσα στην οποία συμβαίνουν τα οικονομικά φαινόμενα. Εάν ο πληθωρισμός επιμείνει, η δουλειά της -και η υποχρέωσή της- είναι να αντιδράσει. Και θα το κάνει, με το μυαλό περισσότερο προς την οικονομία και λιγότερο προς τις αγορές -όσο και αν αυτά τα δύο συνδέονται. Συχνά στο παρελθόν, οι αντιδράσεις της Fed απέναντι σε οικονομικά φαινόμενα, επηρέασαν τις αγορές, είτε ανοδικά, είτε πτωτικά.

  • Έτσι, όταν πάλι έρθει η στιγμή για να υπάρξει αντίδραση της Fed απέναντι σε κάποιο οικονομικό φαινόμενο, οι αποφάσεις της θα στοχεύσουν περισσότερο στη μεγιστοποίηση του οφέλους για την οικονομία και τους πολίτες και λιγότερο στη διατήρηση ευνοϊκού κλίματος στις αγορές. Επειδή, αν η αντίδραση της Fed είναι λανθασμένη, θα μπορούσαν να υπάρξουν αλυσιδωτές αντιδράσεις, που τελικά θα βλάψουν και την οικονομία, αλλά και τις αγορές..

Στα τέλη Απριλίου, σε αναφορά της προς το Κογκρέσο, η Fed ανέφερε ότι, “οι αποτιμήσεις των περιουσιακών στοιχείων είναι υψηλές” και ότι “αυτές είναι ευάλωτες και μπορούν να υποστούν σοβαρή πτώση, εάν μειωθεί η διάθεση των επενδυτών να για την ανάληψη κινδύνων, εάν δεν υποχωρήσει η πανδημία, ή εάν η μειωθεί η “ορμή” της σημερινής ανάκαμψης”.

  • Στα σημερινά επίπεδα τιμών (αρχές Μαΐου 2021), ο δείκτης S&P 500, διαπραγματεύεται με μία σχέση “τιμής προς τα τρέχοντα κέρδη” (trailing Ρ/Ε ratio), ίση προς 27,8 (δείτε το διάγραμμα του συνδέσμου) και ίση προς 22,0, σε σχέση με τα αναμενόμενα κέρδη των επιχειρήσεων για το επόμενο 12μηνο. Η σχέση προς τα “τρέχοντα κέρδη” είναι περίπου στα ίδια επίπεδα διαπραγμάτευσης του δείκτη κατά το έτος 2000, δηλαδή της περιόδου της “φούσκας” των dot.coms, ενώ βέβαια υπάρχουν πολλές ακόμη ομοιόητες με εκείνη την περίοδο.

Όμως, υπάρχει μια διαφορά. Το βασικό επιτόκιο της Fed, κατά το 2000 έφτανε στo 6,4%, ενώ σήμερα βρίσκεται κοντά στο μηδέν. Μέσα απ’ αυτή την οπτική, οι μετοχές θεωρούνται πιο “ασφαλείς” σήμερα.

  • Όμως, για πόσο διάστημα θα ισχύει αυτό; Καθώς πολλοί αντιλαμβάνονται ότι οι αποτιμήσεις, στο βασικό “όχημα” επενδύσεων, τις μετοχές, τείνουν να φτάσουν σε οριακά έως και επικίνδυνα, η κερδοσκοπία αναζητά και βρίσκει τρόπους να επεκταθεί σε άλλους χώρους. Ένα νέο πεδίο δράσης είναι οι εταιρίες που, κατά τους αναλυτές, πληρούν τα κριτήρια ESG. Με βάση το πρόσχημα της προστασίας του περιβάλλοντος, μία νέα “φούσκα” τείνει να δημιουργηθεί.

Ένας άλλος χώρος είναι η αγορά των “κρυπτονομισμάτων”, η οποία πλασάρεται ως “εναλλακτική επένδυση” σε ένα καινούργιο κοινό. Οι υποστηρικτές της αγοράς αυτής, υποστηρίζουν ότι, τα ψηφιακά νομίσματα, θα εκτοπίσουν τα παραστατικά (fiat) νομίσματα των κεντρικών τραπεζών.

  • Καθώς η άνοδος των περισσότερων “κρυπτονομισμάτων” υπήρξε πολύ μεγάλη, αναπτύχθηκε πλέον ένα εντυπωσιακό περιβάλλον δράσης της κερδοσκοπίας, με τεράστιες καθημερινές διακυμάνσεις, σε μία αγορά που μεγαλώνει καθημερινά, χωρίς κανένα εποπτικό έλεγχο, χωρίς θεσμικούς κανόνες και χωρίς κάποια λογική.

Ήδη, διαπραγματεύονται περισσότερα από 2.500 “κρυπτονομίσματα” -αριθμός που αυξάνεται καθημερινά- με “κεφαλαιοποίηση” που φτάνει στα 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που είναι μεγαλύτερο από το το φυσικό απόθεμα χαρτονομισμάτων που κυκλοφορεί στις ΗΠΑ.

  • Πώς θα τελειώσει όλο αυτό;

Οι κύκλοι, είναι καταδικασμένοι να κλείνουν. Όμως, ουδείς μπορεί να προβλέψει πώς και πότε θα κλείσει ο σημερινός κύκλος κερδοσκοπίας. Για μερικά χρηματοοικονομικά μέσα, μπορεί να μην τελειώσει, ή το τέλος του, μπορεί να μην είναι τόσο οδυνηρό.

  • Για παράδειγμα, στις μετοχές, η αύξηση των κερδών των εταιριών, σταδιακά θα μπορούσε να αιτιολογήσει τις υψηλές αποτιμήσεις των μετοχών τους. Όμως, αυτό δε μπορεί να συμβεί παντού.

Γενικά, ένας “κύκλος” των αγορών, τελειώνει με κάποιο μακροοικονομικό γεγονός: μία ύφεση, μία χρηματοοικονομική κρίση, ή την αύξηση του πληθωρισμού.

  • Το ενδεχόμενο εκδήλωσης μίας ύφεσης στις ΗΠΑ, είναι περιορισμένο. Η κυβέρνηση του προέδρου Biden, δείχνει ότι είναι αποφασισμένη να κάνει, ότι περνά από το χέρι της, προς αυτή τη κατεύθυνση.

Περιορισμένο δείχνει είναι και το ενδεχόμενο μιας χρηματοοικονομικής κρίσης. Αυτό δείχνει να ισχύει ακόμη και στην περίπτωση μιας ξαφνικής κατάρρευσης των αγορών των ομολόγων χαμηλής ποιότητας, των μετοχών τεχνολογίας, ή των “κρυπτονομισμάτων”, αφού το ποσοστό της μόχλευσης στις αγορές αυτές, δεν έχει φτάσει ακόμη σε επικίνδυνα επίπεδα.

  • Σ’ αυτή τη φάση, η κύρια πηγή ανησυχίας είναι ο πληθωρισμός. Αυτός επηρεάζει άμεσα τα επιτόκια και, με τη σειρά τους, τα επιτόκια επηρεάζουν τα πάντα. Κατά τα φαινόμενα, η πολιτική της Fed, στην παρούσα φάση, είναι να μην επέμβει ουσιαστικά και να αφήσει το πληθωρισμό να κινηθεί ανεξάρτητα, με την ελπίδα ότι, σταδιακά θα υποχωρήσει προς το μακροχρόνιο στόχο της κεντρικής τράπεζας, ο οποίος κινείται στο 2,0% -ή μπορεί και να έχει μετατοπιστεί στο 2,5%.

Όμως, μία τέτοια άνοδος του πληθωρισμού, θα αναγκάσει τη Fed να περιορίσει τις αγορές ομολόγων και να αυξήσει -έστω ελαφρά σε πρώτη φάση- τα βασικά της επιτόκια. Και αν δε το κάνει από μόνη της, ίσως αναγκαστεί να το κάνει από την ίδια την αγορά, αφού η δράση των επενδυτών ομολόγων, θα αυξήσει το επιτόκιο του αμερικανικού 10ετούς.

Έχουν παρέλθει πολλά χρόνια από τότε που ο πληθωρισμός προσδιόριζε το επίπεδο των επιτοκίων και τη λειτουργία των αγορών. Τόσα πολλά, ώστε σήμερα, οι επενδυτές δρουν και κινούνται σα να μην πρόκειται να υπάρξει ποτέ ξανά πληθωρισμός.

  • Μπορεί να έχουν δίκιο και -ο πληθωρισμός- να έχει εξαφανιστεί για πολλά χρόνια. Όμως, αν ο σημερινός συνδυασμός -που ακολουθείται από τα ισχυρά κράτη και την Ευρωπαϊκή Ένωση- της επεκτατικής δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής, οδηγήσει στην “αφύπνισή” του, τότε, η αναταραχή στις αγορές θα είναι μεγάλων διαστάσεων και θα ταρακουνήσει τα πάντα.

Γιάννης Σιάτρας, Βασίλης Μοάτσος

  • Στοιχεία από το άρθρο του wsj.com, “What Happens to Stocks and Cryptocurrencies When the Fed Stops Raining Money?”