Οι Σειρήνες – του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

Οι Σειρήνες

του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

Οι Σειρήνες ήταν γυναικείες θεότητες που σχετίζονταν με το νερό, τον έρωτα, τη μουσική και το θάνατο. Κατά συνέπεια, με το τραγούδι τους υποκινούσαν τον έρωτα ακόμη και για το θάνατο, οδηγώντας τους στον πνιγμό [μουσική, έρως, θάνατος, νερό]. Για την ακρίβεια, στην ελληνική Μυθολογία, θεωρούνταν θαλάσσιοι δαίμονες. Απεικονίζονταν, συνηθέστερα, με ανθρώπινο γυναικείο κεφάλι και σώμα αρπακτικού πουλιού.

ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Η βασικότερη μυθική εκδοχή θεωρεί τις Σειρήνες κόρες του Αχελώου, πρωταρχικού ποτάμιου θεού και της Μούσας Μελπομένης, κατά τον Απολλόδωρο. Πάντως, σύμφωνα με άλλους αρχαίους μυθικούς συγγραφείς μητέρα τους ήταν είτε η Τερψιχόρη (Απολλώνιος ο Ρόδιος), είτε η Στερόπη. Άλλες μυθικές εκδοχές, ελληνικές και ρωμαϊκές, τις θεωρούν κόρες του θαλάσσιου θεού Φόρκυ και της Γαίας [Χθων1]. Συνήθως οι Σειρήνες είναι δύο, ή τουλάχιστον δύο γνωρίζουμε ονομαστικά: η Αγλαόπη (λαμπρή στην όψη) και η Θελξιέπεια (γοητευτική στο λόγο). Εναλλακτικά ονόματα που αποδίδονταν στις Σειρήνες ήταν: Θελξιόπη (γοητευτική όψη) και Πεισινόη (αυτή που πείθει το νου). Αρχαιότερες μυθικές αναφορές θεωρούν τις Σειρήνες τρεις: Παρθενόπη, Λευκωσία και Λιγεία. Αντίθετα, ο Ησίοδος τις αποκαλεί Αγλαόφωνο, Μόλπη (μελωδική φωνή) και Θελξινόη2. Πολλοί πιστεύουν ότι το όνομά τους συνδέεται με τον Σείριο, μεγάλο αστέρα, από τους πιο λαμπρούς στο νυχτερινό ουρανό της Μεσογείου. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο Πλάτων θεωρεί τις Σειρήνες οκτώ.

Ο ΜΥΘΟΣ: Κατά το μύθο οι Σειρήνες ήταν θαλάσσιες Νύμφες ή Ναϊάδες, συνοδοί της Περσεφόνης3. Όταν η Περσεφόνη απήχθη από τον Πλούτωνα, η μητερα της απαχθείσας, η θεά Δήμητρα, τους έδωσε σώμα πτηνών για να τη βοηθήσουν στην αναζήτηση. Όταν πλέον δε κατάφεραν να τη βρουν, εγκαταστάθηκαν σε ένα νησί από όπου με το θεσπέσιο μελωδικό τραγούδι τους προσείλκυαν τους ναύτες των πλοίων που πλησίαζαν στην περιοχή τους και προκαλούσαν στην συνέχεια την καταστροφή τους. Αναφέρονται για πρώτη φορά στην Οδύσσεια. Ο Όμηρος πιστεύει ότι οι Σειρήνες κατοικούσαν στη νήσο Ανθεμόεσσα του Τυρρηνικού πελάγους, στο στενό της Μεσσήνης μεταξύ Σικελίας και Καλαβρίας. Ο Οδυσσέας, είχε ενημερωθεί από τη μάγισσα Κίρκη ότι οι Σειρήνες, με το γοητευτικό τραγούδι τους παγίδευαν τους ανυποψίαστους ταξιδιώτες, που πλησιάζοντας, είτε ξεχνούσαν τον προορισμό τους και, είτε πνίγονταν είτε κατασπαράζονταν απ΄ αυτές. Έτσι πλησιάζοντας στα μέρη τους με τους συντρόφους του, διέταξε όλο το πλήρωμα του να βάλουν κερί στα αυτιά τους ώστε να μην ακούν το τραγούδι των Σειρήνων, ενώ για τον ίδιο, ζήτησε να τον δέσουν στο κατάρτι, έτσι ώστε, όταν ακούσει το τραγούδι τους, να μη παρασυρθεί στη γοητεία τους. Όμως, και πριν από τον Οδυσσέα, οι Αργοναύτες είχαν μια πρώτη περιπέτεια με τις μυθικές αυτές μελωδικές θεότητες. Πριν ξεκινήσει η Αργώ το περιπετειώδες της ταξίδι, ο σοφός Κένταυρος Χείρων είχε προειδοποιήσει τον Ιάσονα γι΄αυτές. Έτσι ο Θεσσαλός ήρωας είχε φροντίσει να έχει μαζί του τον ξακουστό μουσικό Ορφέα. Όταν η Αργώ πέρασε από τα μέρη εκείνα, ο Ορφέας με το τραγούδι του κατάφερε να ξεπεράσει σε ομορφιά εκείνο των σειρήνων κι έτσι κατορθώθηκε η χωρίς απώλειες διαφυγή τους.

Αξίζει να σημειωθεί πως η μυθική αυτή νήσος των Σειρήνων δεν είναι επακριβώς ταυτοποιημένη ούτε καν μυθολογικά. Οι διάφοροι μελετητές έχουν προτείνει πάμπολλες τοποθεσίες. Ωστόσο, κατά την επικρατούσα άποψη βρισκόταν στην παραλία της Καμπανίας, πολύ κοντά στην Νεάπολη [Νάπολι].

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Πλάτων, Πολιτεία Ι 617 c. Οδύσεια μ 39-54 και 158-200.

konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

1Ευρίπίδης, Ελένη 167.

2Ησίοδος, Ηοίαι 47.

3. Υγίνος, Fabulae 141

στην πρωτη εικ. η λεζάντα: Οδυσσέας και Σειρήνες, πίνακας του J. W. Waterhouse