Μίλτων Παπαδάκης: ΥΠΑΡΧΕΙ Συλλογική Νοημοσύνη; Που αντιλαμβάνεται την επίθεση 9/11 τέσσερις ώρες νωρίτερα ή το επερχόμενο τσουνάμι στον…

Μια μέρα το φθινόπωρο του 1906, ένας Βρετανός επιστήμονας που είχε ήδη γίνει αρκετά γνωστός για τις δημοσιεύσεις του στη στατιστική και την κληρονομικότητα, ξεκίνησε για το πανηγύρι που γινόταν στο Πλύμουθ, στη Δυτική Αγγλία.

Ένα πανηγύρι, που οι αγρότες της περιφέρειας μαζεύονταν για να προβάλλουν και να καμαρώσουν για την ποιότητα των ζώων που εξέτρεφαν. Ήταν ο Φράνσις Γκάλτον, ήδη 85 ετών. Δύο πράγματα συγκινούσαν τον Γκάλτον πάνω απ’ όλα. Η μέτρηση φυσικών και ψυχικών ποιοτήτων και η ανατροφή/εκτροφή. Γι’ αυτό το τελευταίο, πίστευε ότι πολύ λίγοι άνθρωποι είχαν τα απαραίτητα εφόδια , έτσι ώστε να διατηρούνται οι κοινωνίες υγιείς . Άλλωστε το 1884, στη Διεθνή Έκθεση του Λονδίνου, είχε στήσει ένα «ανθρωπομετρικό εργαστήριο», όπου χρησιμοποιώντας όργανα δικής του έμπνευσης και κατασκευής, εξέταζε τους επισκέπτες για τις ακουστικές τους ικανότητες, την όραση, το χρόνο αντίδρασης κλπ. Η εμπειρία, τον άφησε με πολύ κλονισμένη πίστη για τις ικανότητες και την εξυπνάδα του «μέσου ανθρώπου». «Μόνον εάν η δύναμη και ο έλεγχος παρέμενε στα χέρια των εκλεκτών καλοαναθρεμμένων λίγων, η κοινωνία θα μπορούσε να παραμείνει υγιής και ισχυρή».

Τη μέρα εκείνη στο πανηγύρι, γινόταν ένας διαγωνισμός για το ποιος θα μπορούσε να υπολογίσει το βάρος του κρέατος, όταν θα σφαζόταν ένα από τα πιο παχιά και καλοζωισμένα βόδια. Για 6 πένες, οι επισκέπτες έπαιρναν έναν αριθμημένο και σφραγισμένο λαχνό, όπου έγραφαν το όνομά τους, μαζί με την εκτίμηση που έκαναν για το θέμα. Όσοι θα έφταναν πιο κοντά στο αποτέλεσμα όταν θα σφαζόταν το ζώο, θα ήταν οι νικητές. Οκτακόσιοι άνθρωποι δοκίμασαν την τύχη τους. Όπως έγραψε αργότερα ο Γκάλτον στο περιοδικό NATURE, «Ο μέσος συμμετέχων ήταν τόσο καταρτισμένος στο να εκτιμήσει το βάρος του κρέατος που θα προέκυπτε, όσο ο μέσος ψηφοφόρος είναι καταρτισμένος για τα περισσότερα πολιτικά ζητήματα για τα οποία ψηφίζει». Ο Γκάλτον ενδιαφερόταν για το τι ήταν ικανός «ο μέσος ψηφοφόρος», γιατί ήθελε να αποδείξει ότι ήταν ικανός για πολύ λίγα. Έτσι σκέφτηκε να μετατρέψει το διαγωνισμό, σε ένα πείραμα της στιγμής. Όταν όλα τελείωσαν, ο Γκάλτον δανείστηκε τα αποκόμματα από τους διοργανωτές (787 από τα 800, αφήνοντας έξω 13 που δεν διαβάζονταν) και έκανε εκτεταμένες στατιστικές αναλύσεις. Αλλά πάνω απ’ όλα, βρήκε το μέσο όρο των στοιχημάτων. Το πλήθος είχε εκτιμήσει κατά μέσον όρο ότι το βόδι θα απέδιδε 1.197 πάουντς κρέατος. Το πραγματικό βάρος του κρέατος που ζυγίστηκε, ήταν 1.198 πάουντς. Δηλαδή η συλλογική εκτίμηση που είχε κάνει εκείνο το ετερόκλητο πλήθος στο Πλύμουθ, ήταν ουσιαστικά τέλεια. Ο Γκάλτον έγραψε αργότερα: «Το αποτέλεσμα έδειξε μια πολύ μεγαλύτερη αξιοπιστία για μια δημοκρατική κρίση, από όσο θα μπορούσε ίσως να περιμένει κανείς».

Το μάτι που βλέπει το μέλλον: Σε ένα σκονισμένο εργαστήριο στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, υπάρχει μία συσκευή σε μέγεθος το πολύ δύο πακέτων τσιγάρων. Είναι γεννήτρια τυχαίων αριθμών. Αλλά για ένα διαρκώς αυξανόμενο πλήθος επιστημόνων, είναι κάτι πολύ παραπάνω. Τη βλέπουν σαν το μάτι μιας πολύ πιο σύνθετης μηχανής με την ικανότητα να… βλέπει το μέλλον. Φαίνεται πως η μηχανή «έπιασε» την επερχόμενη επίθεση στους δίδυμους πύργους, τέσσερις ώρες πριν αυτή συμβεί. Και μερικά χρόνια μετά, το τσουνάμι στην Ασία, λίγο πριν εκδηλωθεί. Είναι εντελώς ανατρεπτικά τα συμπεράσματα που αρχίζουν να βγαίνουν λέει ο καθηγητής Roger Nelson του Πρίνστον, που ηγείται των ερευνών γύρω από το «μαύρο κουτί». Ο στόχος είναι να διερευνηθεί εάν το σύνολο της ανθρωπότητας μοιραζόμαστε έναν μοναδικό υποσυνείδητο νου, στον οποίο μπορούμε να ανατρέχουμε, χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Παρ’ όλο που μπορεί να φαίνεται τρελό, το πείραμα έχει προσελκύσει 75 επιστήμονες από 41 διαφορετικά κράτη και είναι σήμερα το πιο αυστηρά επιστημονικό και το μεγαλύτερης διάρκειας πείραμα που έγινε ποτέ στο χώρο του υπερφυσικού. Όπως ειπώθηκε, πολύ συχνά τα υπερφυσικά φαινόμενα «εξατμίζονται» όσο τα μελετάς για μεγάλα διαστήματα. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει με το Global Consciousness Project. Τα αποτελέσματα είναι εκεί. Η αμφισβήτηση βρίσκεται μόνο στο τι σημαίνουν. Το πείραμα έχει τις ρίζες του στην εκπληκτική δουλειά του καθηγητή Robert Jahn, πάλι του Πρίνστον, στη δεκαετία του ’70. Ήταν ένας από τους πρώτους σύγχρονους επιστήμονες που αντιμετώπισαν σοβαρά τα υπερφυσικά φαινόμενα. Με ερεθίσματα όπως η τηλεπάθεια, η τηλεκίνηση, η λεγόμενη έκτη αίσθηση, είχε αποφασίσει να διερευνήσει τα φαινόμενα, με τις πιο σύγχρονες τεχνολογίες της εποχής. Μία από αυτές τις τεχνολογίες ήταν και ένα ταπεινό μαύρο κουτί, γνωστό σαν γεννήτρια τυχαίων αριθμών. Με την τεχνολογία των υπολογιστών, παρήγαγε συνεχώς δύο αριθμούς. Το ένα και το μηδέν, σε μία εντελώς τυχαία διαδοχή, σαν κορώνα-γράμματα. Η διαδοχή μπορούσε μετά να εκτυπώνεται σαν γράφημα. Οι νόμοι της τυχαιότητας ορίζουν ότι θα έπρεπε να παράγονταν ίσες ποσότητες από μηδέν και ένα και ότι το διάγραμμα θα έπρεπε να βγαίνει ευθεία γραμμή. Κάθε απόκλιση, θα οδηγούσε σε καμπύλες. Και τότε ο καθηγητής Jahn θέλησε να δεί αν η δύναμη της ανθρώπινης σκέψης θα μπορούσε να επηρεάσει με κάποιον τρόπο τα συνήθη αποτελέσματα της μηχανής. Μάζεψε κόσμο κυριολεκτικά από το δρόμο και τους ζήτησε να συγκεντρώσουν τη σκέψη τους στη γεννήτρια των αριθμών. Ουσιαστικά τους ζήτησε να κάνουν τη μηχανή να βγάζει περισσότερες κορώνες από γράμματα. Ήταν μία απίστευτη ιδέα για την εποχή. Τα αποτελέσματα όμως ήταν εντυπωσιακά και ποτέ μέχρι σήμερα δεν κατορθώθηκε να ερμηνευθούν ικανοποιητικά. Ξανά και ξανά, εντελώς συνηθισμένοι άνθρωποι αποδείκνυαν ότι τα μυαλά τους μπορούσαν να προκαλέσουν αποκλίσεις στα διαγράμματα, εξαναγκάζοντας τη μηχανή να παράγει περισσότερες κορώνες ή γράμματα. Σύμφωνα με όλους τους γνωστούς νόμους της φυσικής, αυτό δεν έπρεπε να συμβαίνει, αλλά συνέβαινε. Και εξακολουθούσε να συμβαίνει σε κάθε πείραμα. Ο δρ.Nelson επέκτεινε τα πειράματα του δρ.Jahn, φέρνοντας γεννήτριες αριθμών σε συνεδρίες ομαδικής ψυχοθεραπείας. Ξανά τα αποτελέσματα γούρλωναν μάτια. Οι ομάδες ήταν ικανές συλλογικά να προκαλέσουν δραματικές μεταβολές στη συνήθη ροή. Από εκεί και πέρα, ο δρ.Nelson επεκτάθηκε ραγδαία. Συνέδεσε μέσω internet 40 γεννήτριες τυχαίων από ολόκληρο τον κόσμο, στο εργαστήριό του στο Πρίνστον. Μέρα και νύχτα, το μεγαλύτερο διάστημα, τα γραφήματα που παράγονταν ήταν περίπου μία ευθεία γραμμή. Αλλά στις 6 Σεπτεμβρίου 1997, κάτι εντελώς εξαιρετικό συνέβη: το γράφημα κινήθηκε προς τα επάνω, καταγράφοντας μία ξαφνική και ογκώδη μετακίνηση στη διαδοχή των αριθμών, καθώς τα μηχανάκια του από ολόκληρο τον κόσμο άρχισαν να καταγράφουν τεράστιες αποκλίσεις από τις νόρμες. Η ημέρα ήταν ιστορική, αλλά και για έναν ακόμα λόγο. Γιατί τη μέρα εκείνη, ένας πληθυσμός μεγέθους περίπου ενός δις, από ολόκληρο τον κόσμο, παρακολούθησε στην τηλεόραση την κηδεία της πριγκίπισας Νταϊάνα στο αβαείο του Westminster.

Ο δρ Nelson ήταν πεπεισμένος ότι τα δύο γεγονότα συνδέονταν. Ήταν η συμπυκνωμένη συναισθηματική φόρτιση τόσο μεγάλου πλήθους ανθρώπων που προκάλεσε την αντίδραση των μηχανών του; Έκτοτε το πρόγραμμα επεκτάθηκε μαζικά με 65 «αυγά» ανά τον κόσμο, όπως ονομάζονται οι μηχανές, που λειτουργούν σαν τα μάτια του συστήματος. Και τα αποτελέσματα υπήρξαν εκπληκτικά, όσο και αδύνατο να εξηγηθούν. Τα «αυγά» έπιασαν μία σειρά παγκόσμιων γεγονότων, όπως το βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας, την τραγωδία του Κούρσκ, την αμφιλεγόμενη εκλογή στις ΗΠΑ το 2000. Και πιάνουν κανονικά το γύρισμα του χρόνου με τις γιορτές που το συνοδεύουν. Αλλά το μεγαλύτερο αίνιγμα προέκυψε με την επίθεση στους δίδυμους πύργους και το τσουνάμι στον Ινδικό ωκεανό. Τέσσερις ώρες πριν την επίθεση και ένα εικοσιτετράωρο πριν από τον σεισμό που προκάλεσε το τσουνάμι, τα μηχανάκια «τρελάθηκαν». Ανεξάρτητα πειράματα πάλι, έχουν καταδείξει ότι το ανθρώπινο μυαλό μπορεί να συλλαμβάνει πράγματα, χωρίς ανιχνεύσιμο ερέθισμα, που θα συμβούν τα επόμενα δευτερόλεπτα. Αυτό που ο δρ. Nelson μας λέει, είναι ότι ενώ όλοι μπορεί να λειτουργούμε σαν άτομα, φαίνεται ότι ταυτόχρονα μοιραζόμαστε και κάτι πολύ – πολύ μεγαλύτερο. Μία παγκόσμια συνειδητότητα. «Εκπαιδευόμαστε να είμαστε ατομικιστικά τέρατα» λέει ο δρ. Nelson. «Η κοινωνία, μας ωθεί να διαχωρίζουμε τον εαυτό μας από τους άλλους. Αλλά αυτό δεν είναι σωστό. Μπορεί να μας συνδέουν πολύ πιο ιδιαίτεροι και στενοί δεσμοί από όσο μπορούμε να καταλάβουμε».

O χάρτης της Google:

Εφαρμογές από το business: Στη συλλογική νοημοσύνη κατά κάποιο τρόπο οφείλει την τεράστια επιτυχία της η Google, αφού η λογική της είναι να ανιχνεύει τη δημοφιλία των sites και να τα κατατάσσει με βάση αυτήν. Ή κατά ένα τρόπο και η Wikipedia. Και συμβολικά, η επικράτηση αυτού του τύπου της εγκυκλοπαίδειας, ενώ η κάποτε πολλά υποσχόμενη ENCARTA της Microsoft διακόπτει στο τέλος του 09, σηματοδοτεί την εμπέδωση από την ανθρωπότητα της αξίας της συλλογικής νοημοσύνης. Ή τα δεκάδες sites, όπως το KLUSTER που όπως αναφέρει στην πρώτη του σελίδα, “ is a place to harness the power of community collaboration to get stuff done”. Τελευταία, ο όρος “crowdsourcing” ακούγεται όλο και πιο πολύ, σηματοδοτώντας την on-line διανομή συγκεκριμένων σκοπών/ εργασιών, σε πλήθη ειδικών ή εθελοντών αυτή τη φορά. Και ίσως η τάση αυτή, να αλλάξει καίρια και την πάντα επιδιωκόμενη δημιουργικότητα στη διαφήμιση. Μία σειρά κολοσσιαίων εταιριών, όπως η DELL, η STURBUCKS, η LEGO κ.α. έχουν αναπτύξει καμπάνιες με ακριβώς αυτόν τον τρόπο. Κάνοντας Crowdsourcing. Τέλος να αναφέρουμε και μερικές πολύ ιδιαίτερες εφαρμογές. Στη συλλογική δραστηριότητα στο WEB στηρίζονται πολλά προγράμματα προβλέψεων κοινωνικών φαινομένων. Από το Νοέμβριο 2008, στη διεύθυνση www.google.org/flutrends/ υπάρχουν προβλέψεις για επερχόμενες επιδημίες γρίπης και την έντασή τους, χωριστά για κάθε πολιτεία των ΗΠΑ. H πρόβλεψη γίνεται 2 εβδομάδες νωρίτερα από κάθε άλλη προσέγγιση. Το επιστημονικό υπόβαθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό NATURE και υπάρχει στη διεύθυνση www.nature.com/journal/vaop/ ncurrent/pdf/nature07634.pdf/. Εδώ αξίζει να θυμηθούμε και τον VladimirVernadski, ιδρυτή της Ουκρανικής Ακαδημίας Επιστημών, που σε μία επέκταση της θεωρίας του Δαρβίνου, θεωρεί ότι κατά την επόμενη φάση της εξέλιξης στη Γη, μετά τη γαιόσφαιρα και τη βιόσφαιρα, έρχεται η ώρα της νοόσφαιρας. Global Consciousness Project Princeton University.

Πηγές: -The Wisdom of Crowds, James Surowiecki/ DO.

H γρίπη στις ΗΠΑ το 2008-9: Οι συγκεντρώσεις αναζητήσεων στο Web προηγούνταν τοπικά κατά δύο εβδομάδες από την εξάπλωση της επιδημίας!

Η οδοντωτή κόκκινη γραμμή δείχνει τη συσσωρευμένη περίσσεια των εμπειρικά κανονικοποιημένων βαθμολογιών Z σε σχέση με την προσδοκία για το πλήρες σύνολο δεδομένων αυστηρά καθορισμένων γεγονότων. Το συνολικό αποτέλεσμα είναι πολύ σημαντικό. Οι πιθανότητες ενάντια στην τύχη είναι περισσότερες από ένα τρισεκατομμύριο προς ένα.

Για Σχόλια και προτάσεις, milton@mediarisk.gr

Ο Μίλτων Παπαδάκης είναι Σύμβουλος επιχειρήσεων, επικεφαλής της εταιρείας MEDIARISK και έχει περάσει από σημαντικές θέσεις στην αγορά, όπως αυτή του Εμπορικού Δ/ντού του MEGA Channel, του Διευθύνοντος Συμβούλου της CARAT Hellas κ.α. Έχει πτυχία Μαθηματικών, Marketing και Νομικής.