Μίλτων Παπαδάκης: Για τον πληθωρισμό, τις αβεβαιότητες και τις προετοιμασίες μας, κάτω από θετικές οικονομικές συνθήκες

Ο πληθωρισμός στην ΕΕ, γίνεται αντιληπτός από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, κάτω από τρείς οπτικές:

Η πρώτη από αυτές αφορά στις τρέχουσες ελλείψεις σε βασικά προϊόντα και διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα. Όσο περισσότερο επιμένουν, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα οι επιχειρήσεις να περνούν τις αυξήσεις του κόστους τους στις τιμές καταναλωτή.

Η δεύτερη αφορά στις αυξανόμενες πληθωριστικές προσδοκίες, και τους αναμενόμενους υψηλότερους μισθούς. Έπειτα υπάρχει και η τεράστια επιπλέον αποταμίευση από την περίοδο του lockdown – που αντιπροσωπεύει πάνω από το 7% του ετήσιου διαθέσιμου εισοδήματος και που μπορεί να κατευθυνθεί στην κατανάλωση, ενισχύοντας τον πληθωρισμό. (Σημ. Και στην Ελλάδα αυξάνεται η αποταμίευση, αλλά ο Σεπτέμβριος με την πληρωμή των φόρων τις μείωσε κατά 2 Δις).

Η τρίτη αφορά την αβεβαιότητα από τα μαθηματικά μοντέλα της ECB. Αυτά ενδέχεται να μην είναι σε θέση να αντικατοπτρίζουν κατάλληλα τις δομικές επιπτώσεις της πανδημίας. Τουλάχιστον χάρη στο Ευρωπαϊκό ταμείο ανάκαμψης, η πανδημία επιτάχυνε την ψηφιοποίηση και την πράσινη μετάβαση (Σημ. προσέθεσε κόστος, τα οφέλη του οποίου θα αρχίσουν να φαίνονταισε μετέπειτα στάδια).

Κάτω από τις παραπάνω θεωρήσεις των πραγμάτων, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν αναμένει ότι ο πληθωρισμός θα είναι επίμονα πολύ υψηλός.

Αυτές οι προσεγγίσεις αναρτήθηκαν σε Blogpost από την Isabel Schnabel, μέλους του Executive Board της ECB και εμφανίστηκε και ως άρθρο γνώμης στην Frankfurter Allgemeine Zeitung στις 14 Σεπ. 2021.

Με επίκεντρο την Ελλάδα: Θα πρέπει να προσθέσουμε σε αυτά και τον παράγοντα των καυσίμων, που επηρεάζει διαφορετικά την κάθε Ευρωπαϊκή οικονομία, ανάλογα με τον βαθμό εξάρτησής της από το εξωτερικό και από το είδος των καυσίμων ή ενέργειας που εισάγει. Και είδαμε ότι οι κεντρικές πολιτικές της Ευρώπης, δεν θα είναι κάτι πολύ περισσότερο από ασπιρίνες για την ανακούφιση των νοικοκυριών, οπότε ο παράγοντας της ενέργειας δεν θα επιτρέψει να κρατηθούν τα πράγματα στο 2%, πόσο μάλλον που και οι πολιτικές απέναντι στην κλιματική αλλαγή έχουν ένα εμπροσθοβαρές κόστος. Πχ η απομάκρυνση από τον λιγνίτη για τη χώρα μας και η χρήση ακριβότερων πηγών, έχουν ήδη γίνει αισθητές στο κόστος παραγωγής ηλεκτρισμού. Καλώς μεν γίνεται η αλλαγή, αλλά έχει και κόστος!

Μετά, η αβεβαιότητα λειτουργεί πάντοτε αυξητικά στον πληθωρισμό και στο μέτωπο αυτό, ένας σύνθετος δείκτης που έχει δημιουργήσει το ΚΕΠΕ, είναι αυξητικός.

Πρόκειται για τον δείκτη τεκμαρτής μεταβλητότητας KEPEGRIV ή δείκτη «φόβου» και αποτυπώνει την αβεβαιότητα των συμμετεχόντων στην αγορά παραγώγων για την αναμενόμενη βραχυπρόθεσμη πορεία της ελληνικής αγοράς και υπολογίζεται στη βάση των τιμών των δικαιωμάτων προαίρεσης του δείκτη FTSE/X.A. Large Cap. Η τιμή του δείκτη KEPEGRIV αυξήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2021 φτάνοντας το 29,11% στις 30/9/2021 από 24,26% στις 31/8/2021 (Βλ. Διάγραμμα). Ο δείκτης παρέμεινε σε επίπεδα χαμηλότερα του ιστορικού μέσου όρου του (από τον Ιανουάριο του 2004) για την ελληνική αγορά, ο οποίος είναι στο 32,74%. Επιπλέον, τον Σεπτέμβριο του 2021 η μέση ημερήσια τιμή του δείκτη αυξήθηκε σε 27,57% από 24,49% τον Αύγουστο του 2021. Η εξέλιξη του δείκτη αποτυπώνει αύξηση της αβεβαιότητας για την αναμενόμενη βραχυπρόθεσμη πορεία της ελληνικής αγοράς.

Άρα αν θέλουμε να διατηρήσουμε το momentum της ανόδου του ΑΕΠ και αυτό να γίνει αισθητό σε όλο του το μέγεθος από τα νοικοκυριά, να συνεχίσει να καταγράφεται στη ζήτηση εργασίας και να εμπεδώνεται στο σχεδιασμό των επιχειρήσεων,  η Ελλάδα θα πρέπει να μειώσει τους παράγοντες αβεβαιότητας, τουλάχιστον όσο περνάει από το χέρι της. Και είναι επιτακτικό να το κάνει τώρα, καθώς οι Ευρωπαϊκοί πόροι που θα εισρέουν ανά χρόνο μέσα στην ερχόμενη εξαετία, είναι τριπλάσιοι από αυτούς της τελευταίας εικοσαετίας και εκ των πραγμάτων θα επηρεάσουν τον πληθωρισμό.

Η πρόοδος στην ψηφιοποίηση στον Δημόσιο και Ιδιωτικό τομέα, βοηθάει σίγουρα στη μείωση της αβεβαιότητας. Αλλά για να απολαύσει η κοινωνία τους καρπούς, χρειάζονται τώρα επεμβάσεις εκεί όπου τέμνονται η τεχνολογία με την ανθρώπινη διαχείριση. Πχ όποιος έχει την εμπειρία μίας μεταβίβασης ακινήτου, έχει και την εμπειρία της αβεβαιότητας για το πότε θα μπορέσει να έχει στα χέρια του το συνδυασμό των απαιτούμενων εγγράφων που κατεβάζει μόνος του από το σύστημα, με αυτά που απαιτούν χειροκίνητη διαδικασία από τις υπηρεσίες, για πολλά από τα οποία δεν έχει καν χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης. Άρα … πόση ακόμα αβεβαιότητα για τις επόμενες κινήσεις των μικροεπενδυτών, που στη χώρα μας είναι εξαιρετικά υπολογίσιμοι σε αριθμό?

Η πρόοδος των εμβολιασμών είναι και αυτή παράγοντας αβεβαιότητας που κρατάει πίσω την οικονομία. Ρυθμός που αφορά όχι μόνο τη χώρα μας, αλλά και τις γειτονικές. Πως θα προχωρήσουν πχ οι επιχειρηματικές επαφές, όταν το ποσοστό εμβολιασμών στη Β. Ελλάδα είναι τόσο χαμηλό και στη Βουλγαρία είναι μόνο 22%?

Η πρόοδος στον εφοδιασμό αερίου LNG δια θαλάσσης, με συγκεκριμένο προγραμματισμό, έχει γίνει άραγε προτεραιότητα? Οι  Έλληνες εφοπλιστές έχουν από καιρό στραφεί σε τέτοιου είδους πλοία. Και η ολοκλήρωση του Nord Stream-2 στη Γερμανία, εξασφαλίζει τις Βόρειες χώρες, άρα … κάτι πρέπει να κάνουμε σαν χώρα του Νότου, γιατί … αν δεν έχεις νύχια να ξυστείς … Αλλά και σε αυτό χρειάζεται πρόγραμμα και δεσμεύσεις, γιατί τα πλοία αυτά τα χρονοναυλώνουν οι μεγάλες εταιρείες καυσίμων, πριν καν τελειώσει η ναυπήγησή τους. Έχουμε κάνει κάτι σε αυτή την κατεύθυνση? Και αν ναι, το επικοινωνήσαμε στην αγορά και στους ήδη προμηθευτές μας, να ξανασκεφτούν τη συμπεριφορά τους?

Η πρόοδος στον εφοδιασμό ηλεκτρικής ενέργειας από την Αφρική. Ήδη η αναγγελία της συμφωνίας με την Αίγυπτο μειώνει τη μελλοντική αβεβαιότητα. Αλλά η διεύρυνση σε Κοινοτικό επίπεδο με την Ελλάδα επικεφαλής, θα ήταν πολλαπλά ωφέλιμη, τόσο για την ενέργεια που χρειαζόμαστε εμείς και η υπόλοιπη Ευρώπη, όσο ταυτόχρονα και για την ανακούφιση των μεταναστευτικών πιέσεων προς την Ευρώπη. Η Αλγερία για παράδειγμα εμφανίζει παραπάνω από τετραπλασιασμό του πληθυσμού της τα τελευταία 50 χρόνια, που σημαίνει αναμενόμενο διπλασιασμό του σημερινού πληθυσμού στην επόμενη γενιά! Η πίεση προς την Ευρώπη, ειδικά από τη χώρα αυτή που δεν έχει πολλά να εξάγει πέρα από τα πετρελαϊκά, γίνεται Ευρωπαϊκό πρόβλημα. Επενδύοντας σε φωτοβολταϊκά πάρκα εκεί, η Ευρώπη εξασφαλίζει καθαρή ενέργεια και βάζει και υποδομές για την εγχώρια ανάπτυξη παραγωγής εκεί, άρα για δουλειές και μικρότερη ανάγκη μετανάστευσης.

Η πρόοδος στις τουριστικές υποδομές: Τα περιφερειακά αεροδρόμια έδειξαν πέρα από κάθε αμφιβολία το πόσο συνεισφέρουν στο τουριστικό προϊόν της χώρας. Αυτά είχαν μεγάλο βαθμό προστιθέμενης αξίας ανά γεωγραφικό σημείο και προχώρησαν γρήγορα. Ο επόμενος όμως κρίκος είναι χαμηλής προστιθέμενης αξίας και διασκορπισμένος. Είναι η δημιουργία χώρων στάθμευσης σε όλη τη χώρα και ιδιαίτερα στα νησιά, το κυκλοφοριακό τους και η γρήγορη διαχείριση των σκουπιδιών. Μπορεί να υπάρξουν κεντρικοί σχεδιασμοί που να διευκολύνουν τους Δήμους, ιδιαίτερα τους μικρούς, που δεν έχουν μεγάλες τεχνικές δυνατότητες? Πχ λυόμενες διώροφες μεταλλικές κατασκευές στάθμευσης στα άκρα κάθε Δήμου, με μελετημένες προδιαγραφές και διαπραγματευμένο κόστος υλικών? Αν βοηθήσαμε να ανοίξει η κάνουλα των εισροών τουριστών, πρέπει να φροντίσουμε άμεσα και για το επόμενο βήμα, αυτό των βασικών υποδομών που απαιτούν τα νέα νούμερα, ώστε να μην απογοητεύσουμε και βρεθούμε με ιδιωτικές υποδομές σε καταλύματα κλπ, αλλά το χάσουμε επειδή σε περιβάλλον διάχυσης προτεραιοτήτων και ευθύνης, διαχρονικά δεν τα έχουμε πάει καλά.

Η επικοινωνία: Είναι πολύ ευχάριστο αυτό που δηλώνει στη συνέντευξή του στην Καθημερινή της Κυριακής 17.10.2021 ο διοικητής της Εθνικής κ. Γκίκας Χαρδούβελης: “Έχει καταρτιστεί μία φιλόδοξη στρατηγική θεσμικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων, που συνοδεύουν την οικονομική και διαρθρωτική πολιτική και παρέχουν ένα υγιές στίγμα στον ιδιωτικό τομέα ώστε να παίρνει τις αποφάσεις του”. Είμαστε όμως σίγουροι ότι αυτό το “στίγμα”, έχει επικοινωνηθεί και επαρκώς, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό? Αν κάποιος επενδυτής έρθει από τον πλανήτη Άρη, το ακούσει και θελήσει να το αναζητήσει, είναι σίγουρο ότι θα το βρει?

Μπήκαμε στον πειρασμό να το γκουγκλάρουμε και αυτό που ανασύρθηκε ήταν το ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ 2020. Ένα κείμενο 226 σελίδων σε PDF. Με πρώτη ματιά,

  • Τουλείπειένα executive summary. Πχ ο ElonMusk θα έχανε πάρα πολύ γρήγορα το ενδιαφέρον του να το διαβάσει χωρίς summary.
  • Είναι υπερβολικά φορτωμένο με στοιχεία του παρελθόντος, ενώ τα στοιχεία του μέλλοντος συνήθως παρατίθενται με τη λεζάντα «πρόταση», χωρίς καμία ένδειξη για το αν η πρόταση βρίσκεται σε συγκεκριμένη διαδικασία υλοποίησης ή έγκρισης, ή απλά «ούτω έδοξε τω συντάκτει» …
  • Πάσχει από μη ενσωματωμένη διαδικασία feedback και αναπρογραμματισμού. Και μια και ξεκινήσαμε από τις αβεβαιότητες ας πάρουμε ενδεικτικά δύο μόνο σελίδες. Την 33 και την 27.  2020-european-semester-national-reform-programme-greece_el

Στη σελ. 33 βλέπουμε την παραπάνω σχηματική διατύπωση, που είναι και εμπνευστική. Αφού βρισκόμαστε λοιπόν περίπου δύο χρόνια μετά τη σύνταξη της έκθεσης, δεν θα έπρεπε κάπου να μπορεί κανείς να βρει πχ πόσο προχώρησε το πρώτο κουτάκι που επιγράφεται “Διασύνδεση έρευνας με παραγωγικό ιστό”? Περιγράφονται μήπως τα metricsγια τη διαπίστωση του αποτελέσματος? Γιατί χωρίς metrics, όπως εδώ και δεκαετίες έχει διατυπώσει ο guru του management, oPeterDrucker, … απλά δεν έχουμε management!

Ποιος φροντίζει λοιπόν για την ενημέρωση επί της προόδου στο κουτάκι αυτό και στα υπόλοιπα?Ποιος και κάθε πότε παρακολουθεί αν μετατρέπονται οι προτάσεις σε πραγματικότητα? Αλλιώς, σε τι διαφέρει η έκθεση από μία φοιτητική εργασία?

Στη σελίδα 27 διαβάζουμε:

“Υλοποίηση του νέου πλάνου αποπληρωμής των ληξιπρόθεσμων οφειλών του Δημοσίου Η Γενική Γραμματεία Δημοσιονομικής Πολιτικής συντονίζει τη προσπάθεια μείωσης των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του Δημοσίου. Η υλοποίηση του πλάνου, με ορόσημο ολοκλήρωσης το 2021, βρίσκεται εν εξελίξει και περιλαμβάνει πληθώρα πρωτοβουλιών και δομικών αλλαγών σε σημαντικό αριθμό φορέων (ΟΤΑ, Νοσοκομεία, Ασφαλιστικά Ταμεία κ.α.), θα οδηγήσει στην έγκαιρη εξόφληση των υποχρεώσεων του κράτους προς πολίτες και επιχειρήσεις, στη μείωση του διαχειριστικού κόστους των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων και τον καλύτερο έλεγχο των προϋπολογισμών των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης. Επίσης, οφέλη αναμένονται, αφενός, σε σχέση με την αποφυγή των τόκων καθυστέρησης που πληρώνει το δημόσιο, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο και στην ευρύτερη αποκατάσταση της αξιοπιστίας του, αφετέρου, σε σχέση με την εισροή «φρέσκου» χρήματος στην αγορά”.

Εδώ κι’ αν είμαστε σε ναρκοπέδιο αβεβαιότητας: Πότε θα εισπράξει ο προμηθευτής του Δημοσίου? Και φυσικά στο σημείο αυτό μπορούμε να είμαστε και πιο απαιτητικοί, αφού η έκθεση αναφέρει «με ορόσημο ολοκλήρωσης το 2021».

Πόσο προοδεύσαμελοιπόν στο κλείσιμο του 2021? Πότε το κράτος θα δίνει περιοδικές εκθέσεις με τον ανάλογο τρόπο που ραπορτάρουν για τα θέματά τους οι πολυεθνικές στα κεντρικά τους; Και μάλιστα σε προανακοινωμένες ημερομηνίες και σε συγκεκριμένο ιστότοπο;

Ο περιορισμός της αβεβαιότητας ήταν πάντοτε ζητούμενο σ’ αυτόν τον τόπο. Τώρα όμως που οι οικονομικές συνθήκες είναι ευνοϊκές, ο περιορισμός μας χρειάζεται ακόμα περισσότερο, ώστε να μη χαθούν πόροι και ευκαιρίες.

Τα παραδείγματα που επιλέξαμε τα χρησιμοποιήσαμε μόνο και μόνο για να αναδείξουμε την ανάγκη ανάπτυξης μεθοδολογίας. Γιατί συχνά, όπως φαίνεται και σε αυτά, παρεισφρέει πολύ wishfulthinking. Όταν ο Αμερικανός επιχειρηματίας έχει λεπτομερή στατιστικά στοιχεία για τα πάντα στη χώρα του με απόσταση ενός τριμήνου, γιατί για την Ελλάδα περιμένουμε ορθολογικές αποφάσεις και επενδύσεις από Έλληνες και ξένους στη βάση εκθέσεων που ούτε δεσμεύουν κανέναν, ούτε επικαιροποιούνται, ούτε απολογείται ποτέ κανείς γιατί περιέγραφαν μία άλλη πραγματικότητα;

Για Σχόλια και προτάσεις, milton@mediarisk.gr

Ο Μίλτων Παπαδάκης είναι Σύμβουλος επιχειρήσεων, επικεφαλής της εταιρείας MEDIARISK και έχει περάσει από σημαντικές θέσεις στην αγορά, όπως αυτή του Εμπορικού Δ/ντού του MEGA Channel, του Διευθύνοντος Συμβούλου της CARAT Hellas κ.α. Έχει πτυχία Μαθηματικών, Marketing και Νομικής.