Φέτος κλείνουν 223 χρόνια από τη τραγική δολοφονία του Ρήγα- Η μορφή και το έργο του αποτελούν πια συνείδηση του Γένους

Ρήγας Φεραίος

Εισαγωγή

Ο Ρήγας Βελεστινλής (Φεραίος) υπήρξε πρόδρομος και πρωτεργάτης του Νεοελληνικού διαφωτισμού. Η σταδιοδρομία του, ύστερα από τα πρώτα παιδικά του χρόνια, είναι η τυπική σταδιοδρομία, την  οποία ακολουθούν τα ελληνόπουλα όσα έχουν φιλομάθεια, φιλοδοξία, λαχτάρα της ζωής.

Βιογραφία

Ο Ρήγας Βελεστινλής ή Ρήγας Φεραίος γεννήθηκε το 1757 στο Βελεστίνο της Μαγνησίας και πέθανε στις 24 Ιουνίου του 1798 στο Βελιγράδι. Το πραγματικό του όνομα ίσως ήταν Αντώνης Κυριαζής. Οι περισσότεροι βιογράφοι του Ρήγα από τις αρχαίες Φερές, παρά τις έρευνες και τις αναζητήσεις σε αρχεία καθώς και προσωπικές μαρτυρίες υποστηρίζουν ότι τελικά «

Η ζωή του Ρήγα ξεκινά από το θρύλο και χάνεται μέσα στο θρύλο». Ο ίδιος συχνά υπέγραφε ως «Ρήγας Βελεστινλής» ή «Ρήγας ο Θεσσαλός» και ουδέποτε «Φεραίος», που είναι δημιούργημα μεταγενέστερων λογίων. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια και ο πατέρας του, Γεώργιος Κυριαζής, ήταν έμπορος και δεν τον συμπαθούσαν ιδιαίτερα οι Τούρκοι. Μάλιστα τον εξόρισαν και του έκοψαν το χέρι.

Η ζωή του

Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε στο κρυφό σχολειό κοντά σε έναν ιερέα, τον Παπαστέφανο. Από τότε κιόλας για τον Ρήγα η παιδεία είχε μεγάλη σημασία για τον ελληνικό λαό. Για αυτό μάλιστα και κατά τη διάρκεια των σπουδών του υπήρξε και ο ίδιος δάσκαλος. Το 1777, κατά το Σ.Μ. Γουντχάουζ, έφυγε από το χωριό του, αφού συγκρούστηκε και κυνηγήθηκε με την οικογένεια του από τους Τούρκους. Έπειτα σπουδάζει στη σχολή της Ζαγοράς, όπου μελετούσε αρχαίους συγγραφείς όπως διαπιστώνεται από αυτόγραφα του σε σχετικό βιβλίο το οποίο βρίσκεται στην Εθνική βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Ταξίδεψε στο Άγιο Όρος , όπου συνδέθηκε στη Μονή Βατοπεδίου με τον ηγούμενο Κοσμά. Μετά από αρκετά χρόνια, πάει στη Κωνσταντινούπολη και συνδέεται με τη γνωστή οικογένεια Φαναριωτών ηγεμόνως Μαυρογένους, ο οποίος τον παίρνει ως γραμματικό, αφού ήξερε αρκετές γλώσσες. Το 1777 ως το 1787 είναι μια δεκαετία κατά την οποία ο Ρήγας αναπτύσσει μεγάλη διπλωματική και εργασιακή δραστηριότητα. Το 1781 ήταν τριάντα ετών όταν μετακόμισε στο Βουκουρέστι, όπου εισέρχεται στον πνευματικό κύκλο του λογίου Καταρζή. Στην Ακαδημία του Βουκουρεστίου αρχίζει το έργο του. Εμπνευσμένος από την γαλλική επανάσταση, προετοιμάστηκε να αποδεχτεί να μηνύματα της γαλλικής επανάστασης που ήταν επαναστατικά. Στον νομό Βλάσκα στη Βλαχία αγοράζει κτήμα και έχει κοντά του την μητέρα του και τον αδερφό του Κωστή. Η παραμονή του Ρήγα στο Βουκουρέστι ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Ήδη «Η δράσις του Ρήγα εις τας Παραδουναβίους ηγεμονίας υπήρξε υπήρξε σημαντικότατη. Εκεί ήρχισε να αναθάλλη εν τη καρδία του η  ιδέα της αναστάσεως της Ελλάδος και εκεί συνέλαβε κατά πρώτον τα μεγάλα αυτού σχέδια περί συστάσεως Βαλκανικής ομοσπονδίας». Στο εξής, όλες οι προσπάθειες του Ρήγα ήταν να υπερασπίζεται τα δικαιώματα και την ελευθερία των λαών της Βαλκανικής που καταπιέζονταν φρικτά από τους Τούρκους ώστε « στη πίστη του καθένας ελεύθερος να ζει».

Το 1790 έκανε τη πρώτη εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα και τύπωσε τα δύο πρώτα του βιβλία στη Βιέννη, στο ‘Σχολείον των ντελικάτων εραστών’ όπως το «Φυσικής απανθίσματα» και «Το πνεύμα των νόμων». Στα βιβλία του φαίνεται η πρωτοπόρα πολιτικοκοινωνική του θέση αφού εναντιώνεται στους τίτλους ευγενείας που τότε συνηθιζόταν. Μεταφράζει έργα γνωστών Ευρωπαίων και Γάλλων διαφωτιστών και από το πρώτο του βιβλίο δείχνει πως ζει ένας Ευρωπαίος πολίτης και μετέφρασε το βιβλίο του Μοντεσκιέ «πνεύμα τον νόμων». Μεταφέρει στο βιβλίο του «Φυσικής Απάνθισμα» μεταφέρει γνώσεις του Ντιντερό και Ντ’ Αλαμπέρ για να αντιμετωπίσει τις προλήψεις και δεισιδαιμονίες. Σε αυτό το  βιβλίο του υπάρχει η σημαντική φράση «όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά».  Ωστόσο με τις εκτυπώσεις των βιβλίων που κάνει, τα χιλιάδες έντυπα που διαμένει, τις προκηρύξεις και τους χάρτες του, είναι προφανέστατος ο εθνικός, ελληνικός σκοπός του. Προσπαθεί δηλαδή περισσότερο να επιδείξει την ακμή της αρχαίας Ελλάδας. Να αναβιώσει τα αρχαία ονόματα των Ελλήνων. Να προβάλλει τους τόπους όπου έγιναν μεγάλες ελληνικές μάχες, όπως αυτές του Μεγάλου Αλεξάνδρου για να αναπτερώσει το ηθικό και τον πατριωτισμό των Γραικών κυρίως. Είναι φανερό ότι έτσι ο Ρήγας αναγνώριζε το πολιτιστικό και ιστορικό προβάδισμα στους Έλληνες. Για αυτό και από εκείνους ζητούσε περισσότερες θυσίες. Και φυσικά στων Ελλήνων τη γλώσσα ήταν γραμμένα όλα τα βιβλία του, για να τους παιδεύσει και να τους συνειδητοποιήσει. Ο Ρήγας, γράφει ο Σ.Μ. Γουντχάουζ στο βιβλίο του ‘Ρήγας Βελεστινλής, ο πρωτομάρτυρας της ελληνικής επανάστασης’, έτρεφε βαθειά ευαισθησία για το δυναμικό της εθνικής παράδοσης τόσο της ιστορικής όσο και της θρησκευτικής, ως παράγοντα συμβολής στη χειραφέτηση του λαού. Μετά από λίγο γυρίζει στη Βλαχία, στο Βουκουρέστι. Τον Αυγούστου του 1796 εγκαταλείπει τα Βαλκάνια και επιστρέφει στη Βιέννη, ώστε να ξεσηκώσει τους πατριώτες. Τότε τυπώνεται ο Θούριος, ένας πατριωτικός ύμνος που τραγουδούσε ο Ρήγας σε συγκεντρώσεις με σκοπό να ξεσηκώσει τους Έλληνες. Τυπώθηκαν επίσης ο « Νέος Ανάχαρσις» για να αφυπνιστεί η υπερηφάνεια και η αυτοεκτίμηση των Ελλήνων. Το «Πολιτικό Σύνταγμα», ο «Ηθικός Τρίπους», «Η βοσκοπούλα των Άλπεων», το «Επαναστατικό Μανιφέστο», «Το Στρατιωτικόν Εγκόλπιον». Κατασκευάζεται επίσης η επαναστατική σφραγίδα, η σημαία και τα άλλα σύμβολα του αγώνα. Πολλά μάλιστα από αυτά τα βάζει σε δώδεκα κιβώτια με σκοπό, διαμέσου της Τεργέστης, να τα στείλει στη προετοιμαζόμενη Ελλάδα. Ήταν γνωστό ότι ο Κοραής που διέμενε μόνιμα στην Ευρώπη πίστευε πως με την εκπαίδευση θα ερχόταν η ανεξαρτησία των Ελλήνων. Ο Ρήγας όμως, ο οποίος είχε ζήσει  κάτω από τον οθωμανικό ζυγό, ήταν πεπεισμένος ότι χρειαζόταν μαζί με την παίδευση και η εθνεγερτική εξόρμηση. Κι αυτή επιχειρούσε να κάνει εκείνη την ιστορική στιγμή. Έτσι ο ίδιος είπε « Όποιος λοιπόν είναι καλός, κι ορθόδοξος χριστιανός με τα άρματα στο χέρι ας δράμη σαν ξεφτέρι, το Γένος του να σώστημε χαρά, μπρε παιδιά».

Η Χάρτα της Ελλάδας

Σημαντικό μέσο για τη προώθηση του επαναστατικού του σχεδίου ήταν η έκδοση της χάρτας της Ελλάδας. Αποτελείται από δώδεκα φύλα που αν ενωθούν μεταξύ τους σχηματίζουν έναν μεγάλο χάρτη της Ελλάδας και του Βαλκανικού χώρου. Η έκδοση της εντυπωσίασε τους ειδικούς χαρτογράφους της Ελλάδας και τους μορφωμένους Έλληνες της Βιέννης και του Ελλαδικού χώρου. Την εμπλούτισε με τοπογραφικά διαγράμματα σημαντικών τόπων και γεγονότων της αρχαιότητας, ενώ καταχωρεί και διάγραμμα της γενέτειρας του, του Βελεστίνου και καταγράφει τα αρχαία που είχε δει. Άρχισε την έκδοση της με επιπεδογραφία της Κωνσταντινούπολης, που αποτελεί και το πρώτο φύλο της χάρτας παραθέτοντας και έξι νομίσματα της, τρία αρχαία και τρία βυζαντινής εποχής, θέλοντας να δείξει τη συνέχεια του Ελληνισμού.

Το τέλος του

Τον Νοέμβριο του 1797 ο Ρήγας ανύποπτος πήγε στη Τεργέστη, συνελήφθη και οδηγήθηκε στη φυλακή. Έπειτα συνελήφθησαν επτά από τους στενούς συνεργάτες του: Ευστράτιος Αργέντης, Δημήτριος Νικολίδης, Παναγιώτης Εμμανουήλ, Αντώνης Κορωνιός, Ιωάννης Εμμανουήλ, Θεοχάρης Γ. Τορούνζιας και ο Ιωάννης Καρατζάς. Η ανάκριση των συλληφθέντων από τις αυστριακές αρχές ήταν εξαντλητική και απάνθρωπη. Ωστόσο «Θαυμαστή υπήρξεν η άκρατος φιλοπατρία, η επί το μέλλον της πατρίδος πίστις και η προς τον θάνατον αφοβία των ανδρών τούτων ανακρινόμενων». Τα γεγονότα έτρεξαν ως αστραπή. Και παρά τις κάποιες προσπάθειες για επανάσταση στις 23 Απριλίου του 1798 οι επτά πατριώτες και ο Ρήγας, στέλνονταν στο Βελιγράδι και παραδίνονταν στους Τούρκους. Τους έκλεισαν στον πύργο Ντεπόισα. Και στο τέλος Ιουνίου του 1798 με μεγάλη μυστικότητα οι Τούρκοι στραγγάλισαν καταρχή τους επτά συνεργάτες του Ρήγα. Και στη συνέχεια, επειδή δεν μπόρεσαν να κάνουν το ίδιο και στον Ρήγα, τον εκτέλεσαν μέσα στη φυλακή του. Ο οποίος, κατά μια μαρτυρία, είπε στους δήμιους του στα Τουρκικά:

« Έτσι πεθαίνουν οι γίγαντες. Εγώ έσπειρα, άλλοι θα έρθουν να θερίσουν.»

Φέτος κλείνουν 223 χρόνια από τη τραγική δολοφονία του Ρήγα. Η μορφή και το έργο του αποτελούν πια συνείδηση του Γένους.

  • ΜΠΑΔΑ ΜΑΡΙΑ

ΠΗΓΕΣ: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ, ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΑΙΟΣ 1757-1798 ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ, ΒΙΒΛΙΟ ΟΙ ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΕΡΟΥΣΗΣ