Ελλήνων μύθοι – Υβρίδια και τέρατα: Οι Κένταυροι α΄ μέρος (του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου)

Ελλήνων μύθοι: Υβρίδια και τέρατα
Οι Κένταυροι α΄ μέρος

  • του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

Οι Κένταυροι ήταν υβριδικά όντα, που απεικονίζονται με ανθρώπινο το άνω τμήμα του κορμού, και αλογίσιο το κάτω. Ο μύθος τούς τοποθετεί αρχικά στη Θεσσαλία. Αρχικός τόπος κατοικίας τους ήταν οι νότιες υπώρειες της Όσσας και η περιοχή του Πηλίου ως το Τισσαίον όρος, λίγο πιο βόρεια από το σημερινό Τρίκερι.

  • Στην τελευταία φάση της μυθικής μεταομηρικής εποχής, τους εντοπίζουμε στη νότια Πελοπόννησο κυνηγημένους από τον Ηρακλή, κοντά στο ακρωτήριο Μαλέας μέχρι και το όρος Πάρνωνας. Φαίνεται πως δεν ήταν αρκετά ισορροπημένοι και παρουσιάζονται ως είδη πρωτόγονα που ξεχώριζαν περισσότερα από τη ζωική φύση τους.

Έτσι, θεωρούνταν κακόψυχοι, κλέφτες και μισάνθρωποι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, όπως αυτή του μυθικού δασκάλου του Αχιλλέα, Κενταύρου Χείρωνα. Έτσι η μυθολογική παρουσία τους στη θεσσαλική γη ξεκινά από έναν γηγενή βασιλιά των Λαπίθων, τον Ιξίωνα. Μητέρα τους ήταν η Νεφέλη, ένα κατασκευασμένο από το Δία σύννεφο, με τη μορφή της Ήρας. Οι Κένταυροι θεωρούνταν από πολλόυς αρχαίους συγγραφείς ως σύμβολο των μετεωρολογικών φανόμένων, κι αυτό φαίνεται να αποδίδεται στην καταγωγή τους από τη Νεφέλη. Ας δούμε όμως ακριβώς πως εξηγεί η Μυθολογία την εμφάνιση των Κενταύρων.

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΩΝ ΚΕΝΤΑΥΡΩΝ: Κάποτε, ο Δίας, κάλεσε τον Ιξίονα σε συμπόσιο στον Όλυμπο. Εν τούτοις ο Ιξίων, φέρθηκε απρεπέστατα στον ίδιο τον πατέρα των θεών, προσπαθώντας να επιτεθεί στην Ήρα! Ο Δίας, βλέποντας το μέγεθος της κακότητάς του, έδωσε σε μια νεφέλη (σύννεφο) τη μορφή της Ήρας, με αποτέλεσμα να ξεγελαστεί ο Ιξίων και να γεννήσει απ’ τη νεφέλη τον Κένταυρο, γενάρχη των μυθικών τεράτων1. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η αιώνια και αμετάκλητη τιμωρία του Ιξίονα. Έτσι, ο Ερμής έδεσε με φίδια κι όχι αλυσίδες τον τιμωρημένο ασεβή πάνω σε φλεγόμενο τροχό που είχε ετοιμάσει ο Ήφαιστος. Την αιώνια αυτή τιμωρία παρακολουθούσαν από κοντά οι Ερινύες!

ΑΛΛΗ ΕΚΔΟΧΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ: Υπάρχει όμως και μια δεύτερη εκδοχή γι’ αυτούς: Σύμφωνα μ’ αυτήν, όταν ο Ιξίων ήταν ακόμα βασιλιάς των Λαπιθών της Λάρισας, ένα κοπάδι εξαγριωμένων ταύρων, που είχαν καταφύγιο στο Πήλιο, άρχισε να εξορμά και να καταστρέφει τις αγροτικές καλλιέργειες των Θεσσαλών. Βλέποντας αυτή την κατάσταση ο Ιξίων, επικήρυξε τους ταύρους, υποσχόμενος μεγάλες αμοιβές. Τότε παρουσιάστηκε μια ομάδα δυνατών νέων που επέβαιναν σε άλογα. Αυτοί λοιπόν με τα ακόντιά τους και τα τόξα τους εξολόθρευσαν τους ταύρους. Γίνονται λοιπόν στο μύθο οι πρώτοι που επινόησαν την «ιππικήν τέχνην» και πήραν την ονομασία Ιπποκένταυροι ή Κένταυροι (από το «κεντώ»- τρυπώ και το «ταύρος»), επειδή κέντησαν ή τρύπησαν (χτύπησαν) τους ταύρους. Εδώ βλέπουμε ότι ο μύθος καλύπτει ένα ιστορικό γεγονός: την εξημέρωση των αλόγων.

Η ΚΕΝΤΑΥΡΟΜΑΧΙΑ: Στα χρόνια της βασιλείας του Λαπίθη βασιλιά της Λάρισας, Πειρίθου, οι Κένταυροι είχαν επεκταθεί σε όλη την περιοχή της ανατολικής Θεσσαλίας, από τη λίμνη Βοιβηίδα μέχρι τις ακτές του Αιγαίου. Στη γιορτή του γάμου του βασιλιά με την Ιπποδάμεια, κόρη του Άτρακα, ήρθαν ως καλεσμένοι πολλοί, ανάμεσά τους και οι Κένταυροι, καθώς και ο αδελφικός φίλος του Πειρίθου, Θησέας. Αυτός όμως ο γάμος έγινε η αφορμή του μακροχρόνιου πολέμου Λαπιθών- Κενταύρων, γνωστή και ως Κενταυρομαχία. Στο τραπέζι του γάμου, ένας από τους Κενταύρους, ο Ευρυτίων, αφού μέθυσε, προσπάθησε να αρπάξει την ίδια τη νύφη. Όμως ο Θησέας κατάφερε με αποφασιστική γρηγοράδα να διασώσει την Ιπποδάμεια. Φοβούμενοι οι υπόλοιποι Κένταυροι, αποχώρησαν απ’ τη Λάρισα. Ο Ευρυτίων, όμως, παρέμεινε αιχμάλωτος των Λαπιθών και δέχτηκε ατιμωτική ποινή απ’ αυτούς. Του κόψανε τη μύτη και τα αυτιά. Μετά από αυτό του επέτρεψαν να φύγει ταπεινωμένος για το Πήλιο. Αυτή ήταν η αφορμή των συγκρούσεων Θεσσαλών- Κενταύρων2, που κατέληξε στην οριστική εκδίωξη των τελευταίων, με τη βοήθεια του θεού Απόλλωνα, ως τη νότια Πίνδο.

Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΧΕΙΡΩΝΑ: Oι τοπικοί θρύλοι αναφέρουν μέχρι σήμερα την ύπαρξη της σπηλιάς του Κένταυρου Χείρωνα λίγο έξω από το χωριό Μηλιές, σε μαγευτική τοποθεσία, κοντά στην μεγάλη μεταλλική σιδηροδρομική γέφυρα του Ταξιάρχη. Η εκδοχή αυτή, μάλιστα, αναφέρεται σε δοκίμιο του συγγραφέα Ρήγα Καμηλάρη για τον Γρηγόριο Κωνσταντά. Ειδικότερα, ο Ρήγας Καμηλάρης σχετίζει την σπηλιά του Κένταυρου Χείρωνα με αυτή την άγρια και σχετικά απρόσιτη τοποθεσία και τη βαθιά ρεματιά όσο και τα ίχνη που υπάρχουν στον βράχο, και τα οποία μέχρι σήμερα οι κάτοικοι τα γνωρίζουν. Από την έκδοση αυτή του 1897, καταγράφουμε τα εξής: ”Οι Κένταυροι θεωρούνται δαίμονες των καταιγίδων που ξεκινούν από τις κορυφές των ορέων και έχουν μητέρα τη νεφέλη από την οποία πηγάζουν οι βροχές που δημιουργούν τον εκεί χείμαρρο. Ο Χείρων οικούσε στις αγρίες χαράδρες του Πηλίου, και φοβερότερη απ’ αυτές είναι ο Ταξιάρχης. Ζούσαν στα δάση (Υλαίος, Δρύαλος) και πράγματι στην περιοχή αυτή υπάρχει μεγάλο δάσος. Μάχονταν με δέντρα που οι ίδιοι ξερίζωναν και βράχια, και πράγματι στην περιοχή αυτή ο εκεί χείμαρρος ξεριζώνει πελωρίους βράχους και μεγάλα δένδρα με φοβερό πάταγο. Ήταν ακόμη ταχείς και ορμητικοί, όπως είναι κι ο παραρρέων χείμαρρος. Έτσι θεωρείται πιθανότατο στην περιοχή αυτή να ήταν το μυθικό Χειρώνιο Άντρο.”

Όμως θα χρειαστεί να συνεχίσουμε στο επόμενο φύλλο, πρώτα ο Θεός, με τους κενταύρους της Φολόης και την εξόντωσή τους από τον Ηρακλή.

1. Κωνσταντίνος Αθ. Οικονόμου, Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία, τ. Ά [Στην ομίχλη του Μύθου], “Γνώση”, Λάρισα 2007.

2. Στην Κενταυρομαχία συμμετείχαν απ’ την πλευρά των Λαπιθών οι: Οιλέας, Εξάδιος, Φάληρος, Πρόλοχος, Μόψος, καθώς και ο φίλος του Πειρίθου Θησέας. Απ’ τους Κενταύρους οι: Πετραίος, Άσβολος, Άρκτος, Ούρειος, Περιμήδης, Μίμας, Δρύαλος και οι δυο γιοι του Πευκέα.

ΛΕΖΑΝΤΕΣ:

1. ΙΞΙΩΝ, Ο ΓΕΝΑΡΧΗΣ ΤΩΝ ΚΕΝΤΑΥΡΩΝ

 

2. ΚΕΝΤΑΥΡΟΜΑΧΙΑ