140 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ- Στ΄: Η Επανάσταση στον Ασπροπόταμο και τα Άγραφα

140 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Στ΄ Η Επανάσταση στον Ασπροπόταμο και τα Άγραφα

από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

   Η περιοχή γενικά – Ο αρματολός Στορνάρης: Η περιοχή ή το αρματολίκι Ασπροποτάμου βρισκόταν βορείως των Αγράφων, γύρω από τις πάνω πηγές του Αχελώου ή Ασπροποτάμου και απαρτιζόταν από εξήντα επτά χωριά που κατοικούνταν κυρίως από Έλληνες. Ο κυριότερος οπλαρχηγός της περιοχής ήταν ο Νικόλαος Στορνάρης, ο οποίος είχε ήδη συμμετοχή στον αγώνα κατά τις επαναστατικές κινήσεις των Ηπειρωτών στο Συρράκο και τους Καλαρρύτες. Οι κάτοικοι της περιοχής περίμεναν με ανυπομονησία της έναρξη του αγώνα. “Μακράν των συγκοινωνιών με τα μεγάλα ελληνικά κέντρα, η επαρχία αυτή είχε διατηρήσει εν τούτοις ελληνικήν καρδίαν και τόσον θερμήν, ώστε από της αρχής του αγώνος ανυπομονούσε διά την επανάστασιν και δεν ανέμενε διά να κινηθή παρά την διάνοιξιν συνδέσμου με την Αιτωλοακαρνανίαν, από την οποίαν διεχωρίζετο διά των Αγράφων …” γράφει ο Δ. Κόκκινος1.

Γεώργιος και Χριστόδουλος Χατζηπέτροι: Η οικογένεια των Χατζηπέτρων, που ήταν η κορυφαία στον Ασπροπόταμο, ήταν εγκαταστημένη από τα τέλη του 16ου αιώνα στο Βετέρνικο2 και έδινε πάντα τον έναν πρόκριτο της περιοχής. Το κληρονομικό αυτό αξίωμα της οικογένειας διατηρήθηκε μέχρι το 1813, χρονιά κατά την οποία ο Αλή πασάς αφαίρεσε από τον εκπρόσωπο της, Γεώργιο Χατζηπέτρο, τη δημογεροντία της περιοχής. Αυτό, με απλά λόγια σήμαινε ότι ο Αλής, αδηφάγος και πλεονέκτης καθώς ήταν, ήθελε περισσότερα δώρα από τον Γ. Χατζηπέτρο. Άλλωστε η περιουσία του Ασπροποταμίτη άρχοντα ήταν από τις σπουδαιότερες του πασαλικίου του Τεπελενλή. Στην ακίνητη περιουσία του Χατζηπέτρου περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, κτήματα στο Βαρδάρι3, τη Μεστίτζα, στο Καρνέζι4, τεράστιες εκτάσεις στον κάμπο των Τρικάλων (Λογγίτσι). Ακόμα είχε πολυάριθμα γιδοπρόβατα, υδρομύλους, σταύλους και πολυτελέστατα σπίτια στο Βετέρνικο και στην Πόρτα. Το κυριότερο όμως περιουσιακό του στοιχείο ήταν το χωριό της περιοχής, Βαρύρε(υ)μα, το οποίο του απέφερε ετήσια εισοδήματα 13.000 γροσίων. Ο Γεώργιος Χατζηπέτρος έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον για την μόρφωση των παιδιών του. Ο γιος του, Χριστόδουλος, στάλθηκε μάλιστα στις Σέρρες για ανώτερη εκπαίδευση. Σύμφωνα με τους βιογράφους του, ο Χριστόδουλος, χάρις στη μόρφωση του, ένοιωσε νωρίς τον πόθο της ελευθερίας της πατρίδας του. Όσο φοιτούσε στις Σέρρες, πληροφορήθηκε ότι ο Μ. Ναπολέων, ο άνθρωπος που εξέφραζε την ελευθερία των εθνών, βρισκόταν στη Βιέννη. Τότε παρακάλεσε τον μεγαλύτερο αδελφό του, που ήταν κηδεμόνας του, να του επιτρέψει να μεταβεί στην αυστριακή πρωτεύουσα μαζί με κάποιους συμπατριώτες του εμπόρους, με τη δικαιολογία ότι η παρουσία του εκεί θα εξασφάλιζε τα συμφέροντα της οικογένειας. Όταν του επετράπη η μετάβαση, ο 18χρονος Χριστόδουλος έπεισε τους Έλληνες εμπόρους να παρουσιαστούν στο Ναπολέοντα ως επιτροπή εκπροσώπων των Ελλήνων, που θα ζητούσε την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Έτσι το 1812 η “επιτροπή” κατάφερε να συναντήσει το Βοναπάρτη και να εξασφαλίσει την υπόσχεσή του ότι θα έκανε ότι ήταν δυνατό για να απελευθερωθεί η Ελλάδα5. Όταν, γύρω στο 1816, ο Αλής έδωσε πάλι το αξίωμα του Προκρίτου στον Γεώργιο Χατζηπέτρο, του ζήτησε να μεταβεί ο μορφωμένος, πια, γιος του Χριστόδουλος στα Ιωάννινα για να του αναθέσει τη γραμματεία του πασαλικίου. Ο Χριστόδουλος, μετά από σκέψη, το 1817 δέχτηκε να πάει στην αυλή του πασά, ο οποίος του ανέθεσε τα καθήκοντα του δευτέρου γραμματέα. Εκείνη την εποχή ο Αλής είχε αρχίζει να σχεδιάζει την ανταρσία του κατά του σουλτάνου, ενώ η Φιλική Εταιρεία δραστηριοποιούνταν ήδη προς την πραγμάτωση του σκοπού της, την επανάσταση των Ελλήνων. Ο Χριστόδουλος το 1819 μυήθηκε στην Εταιρεία από τα ξαδέλφια του Τουρτούρη και Κωλέττη.

Το ξέσπασμα της επανάστασης: Μετά τη μύησή του ο Χατζηπέτρος δεν ασχολούνταν με τίποτε άλλο παρά μόνο με την προετοιμασία της επανάστασης. Μετά από συνεννόηση με τον πατέρα του, μίλησαν στους κυριότερους οπλαρχηγούς της περιοχής για τους σκοπούς της Φιλικής Εταιρείας. Εν τέλει μύησαν τον Ν. Στορνάρη, το Γρηγόριο Λιακατά, το Νάσο Μάνταλο και τον Σταμούλη Γάτσο. Όταν τα οθωμανικά στατεύματα, υπό τον Χουρσίτ, πέρασαν από τον Ασπροπόταμο για να χτυπήσουν τον στασιαστή Αλή, ο Χατζηπέτρος δέχτηκε αναγκαστικά να τα τροφοδοτήσει, λόγω της θέσης του τόπου του. Στο μεταξύ ο Χριστόδουλος κατόρθωσε να φύγει κρυφά από τα Γιάννινα και να επιστρέψει στον Ασπροπόταμο.

ΣΤΑ ΑΓΡΑΦΑ: Όταν τα Άγραφα επαναστάτησαν, και με αφορμή τις εμφύλιες συγκρούσεις των Οθωμανών, οι Χατζηπέτροι δεν άφησαν την ευκαιρία να πάει χαμένη. Κάλεσαν σε σύσκεψη τους οπλαρχηγούς αδελφούς Λιακαταίους, το Ν. Μάνταλο και το Ν. Στορνάρη, όρισαν γενικό οπλαρχηγό τον τελευταίο και κήρυξαν την επανάσταση στις 5/7/1821. Ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος, παρ’ όλο που δεν ήταν άνθρωπος των όπλων, τέθηκε επικεφαλής σώματος. Επειδή όμως η θέση των επαναστατών ήταν δύσκολη, γιατί προς Δυσμάς είχαν το ισχυρό εκστρατευτικό σώμα του Χουρσίτ και ανατολικά το στρατόπεδο των Τρικάλων που πάντοτε είχε αξιόλογη οθωμανική δύναμη, σχεδίαζαν μαζί με τους Αγραφιώτες οπλαρχηγούς, να χτυπήσουν τα Τρίκαλα για να απαλλαγούν από πιθανή μελλοντική ενόχληση. Όμως η επανάσταση στα Άγραφα κατεστάλη πολύ γρήγορα και ο Στ. Γάτσος είχε συνθηκολογήσει. Έτσι το σχέδιο αυτό δεν έγινε ποτέ πράξη. Το μόνο που απέμενε στους επαναστάτες ήταν να αμυνθούν σε διάφορες ορεινές θέσεις. Ο Λιακατάς κρατούσε τις θέσεις του Κλεινοβού, ο Χατζηπέτρος στον Πρόδρομο και ο Στορνάρης στην Πόρτα, αμυνόμενοι κατά των Τούρκικών στρατευμάτων που στάλθηκαν για την καταστολή της επανάστασης από τα Τρίκαλα. Στις 29 Ιουλίου έφτασαν και τα τουρκικά στρατεύματα που είχαν καταστείλει την επανάσταση στο Συρράκο και τους Καλαρρύτες. Οι νέες οθωμανικές δυνάμεις χτύπησαν τις θέσεις του Στορνάρη στην Πόρτα, που είχε να αντιμετωπίσει και τους πάνοπλους Τούρκους (2000 στρατιώτες) από τα Τρίκαλα οι οποίοι είχαν στην κατοχή τους και δυο κανόνια. Ο Στορνάρης άντεξε στην πίεση αυτή μια ολόκληρη μέρα αλλά κατά τη διάρκεια της νύχτας πολλοί επαναστάτες άρχισαν να αποχωρούν βοηθούμενοι κι από το σκοτάδι προς τα ορεινά. Με αποδυναμωμένη τη στρατιωτική του δύναμη από τις απώλειες της προηγουμένης και από τη λιποταξία, ο Στορνάρης με τους εναπομείναντες συντρόφους του αναγκάστηκε να υποχωρήσει στις θέσεις Μαύρη Πούλια και Κόρμποβο. Έτσι απαγκιστρωμένες οι τουρκικές δυνάμεις επιδόθηκαν στο γνωστό τους έργο: τις καταστροφές και τους εμπρησμούς των ανυπεράσπιστων χωριών.

Η συνθηκολόγηση των επαναστατών: Ο Στορνάρης, βλέποντας ότι δεν μπορεί να προσβλέπει σε καμιά βοήθεια, αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει με τους Οθωμανούς. Η συνθήκη αυτή προέβλεπε την αποχώρηση των Τούρκων από την περιοχή Ασπροποτάμου και την υποχρέωση των Χριστιανών κατοίκων να δίνουν τον κανονικό φόρο που προβλεπόταν. Ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος μαζί με άλλους οπλαρχηγούς αναγκάστηκε να αποσυρθεί μαζί με άλλους συναγωνιστές του στη Νότια Ελλάδα και να συνεχίσει από ‘κει τον αγώνα.

Όμως, θα συνεχίσουμε στο επόμενο σημείωμα μας, τη μεθεπόμενη Παρασκευή, όπου και θα δούμε την κατάπνιξη της επανάστασης στα Άγραφα και τον Ασπροπόταμο [1823]

www.scribd.com/oikonomukon konstantinosa.oikonomou@gmail.com

1. Δ. Κόκκινοςό. π. , σ. 546.

2Νεραϊδοχώρι Τρικάλων.

3Παράμερο Τρικάλων.

4. ή Κορνέσι = Μοσχόφυτο Τρικάλων.

5. Δ. Κόκκινοςό. π. , σσ. 546-7.

λεζαντα: Εικ.1.   Σχεδιάγραμμα της περιοχής Ασπροποτάμου. Ηώς επιθεώρησις, Θεσσαλία, 1966, επανέκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 2001.

              Εικ. 2  Ο αρματολός Ν. Στορνάρης [ή Στουρνάρης]